Home / Archives / آزمانک: کنڈازئی

آزمانک: کنڈازئی

آزمانک: کنڈازئی
آزمانکار: عبدالماجد سپاهیان۔ مُساپر

ھنّوں جون1995 اِنتءُ دبئیءَ جونءِ ماہ گرمتریں وھد زانگ بیت۔ من پیراریگیں سالءَ وتی ملک ھشتءُ پہ کارءُ روزگارءَ دیم پہ دبئی ءَ کُرتءُ رھادگ بوت آں۔ ھنّوں شکر اِنت کارے درگیتکگءُ ھم وتی لاپءَ سیر کناں ءُ چیزکے کہ پشت کپ ایت وتی جنءُ چکّانی گْورءَ دیم دیاں۔
گوں ساھبدادءَ پاریگیں سالءَ پجّاروک بوتگ آںءُ چہ آ روچءَ رند گیشتر ما دوئیں دبئیءِ تہءَ گوں یکدگرءَ ھمراہءُ ھم کوپگ بوتگیں۔ ساھبداد ھاندانی مردمے اِنتءُ گوں کنڈازئیءِ مزنیں ٹکّءَ سْیادی کنت۔ من کہ اتکگ آں آ ھم چُنت ماہءَ رند دبئیءَ آتکگءُ منی ھم مُلکی اِنت۔ آ ھم منی دابءَ چہ وتی میتگءَ پہ کارءُ روزگارءِ ھاترءَ ملکءَ یلہ داتگءُ دبئیءَ آتکگ ءُ کمّیں در پہ دریءَ چہ رند وتی ھرچ ءَ پہ مزّوریءُ کارگریءَ درآؤرتگ ءُ چیزّکے ھم پہ وتی جنینءَ مُلکءَ راہ دیگءَ اِنت۔ آئیءِ ارمان ایش اِنت کہ یک روچےءَ بتوانت وتی جنینءَ چہ ملکءَ بکش اِیتءُ وتی کرّءَ دبئی ءَ بیار ایت ءُ دوئیں ھمداں ھوریءَ وتی پشکپتگیں روچاں بگْوازین اَنت، بلے چشیں مزنءُ نامداریں شھرےءِ ھرچانی ھاترءَ داں روچ مرچیءَ نتوانتگ ئی پہ وتی واھگءَ بہ رس ایت۔ ساھبداد ھنّوں بیدء کارگریءُ مزوریءَ دبئی ءَ وانگ ءَ اِنت ھم۔ ھر وھدءَ کہ من چہ آئیءَ وانگءِ سوبءَ جُست کناں آ گْوش ایت: ”پمیشکا کہ زندگی بہ کناں۔“
زیءِ روچءَ آ سکّ ملور ءُ پریشان اَت۔ آئیءِ پجّاروکے نوکی چہ ملکءَ واتر کُرتگ اَتءُ چہ آئیءِ جنینءِ گْورءَ پہ آئیءَ نمدی یے گون اَت۔ آ نمدیءَ زُرتءُ تھنا ءُ ابیتکیءَ دومی کوٹیءَ پہ وانگ ئی شُت ، بلے رندءَ کہ دراتکگ اَت سک ملورءُ پریشان اَت۔ وھدے من چہ آئیءَ سَوَب لوٹ اِت، گْوشت ئی: ”منی ناکوزاتک کُشگ بوتگ! آئیءِ سانگبنداں جیڑھے کُرتگ اَتءُ چہ وتی ترپاں مردمے اِش کُشتگ اَت۔ آ ھم چُنت ماہءَ رند بیرگیریءِ ھاترءَ آیانی زامات بزاں منی ناکوزتکءَ کُشتگ۔۔۔ آ منی ھمسروگءُ منی ھم لیبی بوتگ۔۔۔ منءُ آ ھور رُستگیں۔۔۔“
من کہ آئیءِ پریشانیءِ سَوَبءَ سرپد بوتگ اَت آں، گوں وتءَ جیڑ اِت کہ چوں بہ کناں داں آئیءِ گم کمتر بہ بیت۔ بلے پھکءُ پھک منتگ اَت آں۔ نہ وشّیں بےتْرانی یےءِ تہ ءَ من آئیءَ چارگءَ اَت آں۔ منی زبان چٹ کُبل اَت۔ منی دماگ ھچ کارءَ نہ اَت۔ یک بُنگپےءِ دُمبءَ اَت آں کہ جاورءَ بدل بہ کناں۔ آئیءِ چم گوں دیوالءَ سکّ اَت اَنتءُ باز زور جنگءَ اَت کہ بہ گْریو ایت بلے آئیءِ ھرساں گْوش ئے کورےءِ آپءِ وڑءَ سدّےءِ پشتءَ منتگ اَت اَنت۔ آھر ءَ من ھمدردیءُ جاورءِ بدل کنگءِ نامءَ گپے پہ جنگءَ درگیتک: ”اڑے یار! مئے شمئے مُلک وَ ھچ دیما نہ روت۔ ءُ ایشیءِ سَوَب پھک ھمے نازانتیءُ بےاِلمی اِنت۔ دلگوش اِنت ترا! اگاں اوداں زانتکاراں ارزشءُ گپے بوتین اَت ھمے کُنّتانی دیما اوشتات اَنتءُ چشیں بدیں ناگتال مرچی پیش نیاتکگ اَت ۔“
من پہ اِے گپءَ باز زور جَت۔ منءَ بس کنگی نہ اَت بلے منی سجّھیں گپ کٹ اِت اَنتءُ منی زانت اِے بارہءَ کُنٹ تر اِت۔ ساھبدادءِ چمّ انگتءَ گوں دیوالءَ سکّ اَت اَنت۔ آھے کشّ اِت ئیءُ گْوشت ئی: ” چُشیں شومّیں مُلکےءِ تہءَ زند گْوازینگ بزاں اُمرءِ تاوان کنگ۔“
من گْوشت: ”ھو یار! ھنچش اِنت کہ تو گْوشگءَ ئے! بلے تو واجہ ئے جندءِ مُلک ھم یلہ دیگی نہ اِنت۔ زان ئے چے گْوشاں؟! وتن مات اِنت۔ مئے شمئے پیریناں گْوشتگ: وائے وتنءُ ھُشکیں دار۔“
آ پدا آھے کشّ اِت ئیءُ پدا گوں آسردےءَ گْوشت ئی: ”وائے وتنءُ ھُشکیں دار۔۔۔ بلوچ بےسرزمینیں راجے۔۔۔“
من گْوشت: ”نہ برات! چش مہ گْوش۔ بلوچانی سرزمین بلوچستان اِنتءُ سرزمین یلہ دیگ نہ بیت۔ باید اِنت سرزمینءِ جاورءُ ماھولءَ بدل کنیں۔ ھمے تو کہ ھنّوں وانگءَ ئے، داں زندگ ئے وَ دبئیءَ نہ نند ئے۔ زلور تو روچے وتی مُلکءَ واتر کن ئے۔ نتوان ئے واتر مہ کن ئے۔ ترا تئی چُکّی لیب جاہءِ مھر نیل ایت۔ ءُ پدا تو وتی دربُرتگیں زانتءَ کارمرز کن ئے۔ وتی جوھرءَ پیش کن ئےءُ پہ وتی مُلکءِ دیمرویءَ گاماں چست کن ئے۔ ھمے توءُ تئی دابیں زانتکاریں مردمانی جھد سَوَب بنت کہ داں مئے شمئے مُلک ھم دیمءَ بروت۔۔۔ باریں شمئے میتگءَ ھجبرءَ وانندہ یے نہ بوتگ داں مردماں سرپد ءُ راھشونی بہ کنتءُ ورنایاں وانگءُ زانگءِ شوکءَ بہ دنت؟“
آ کمیں بےتْران بوت۔ گْونڈیں بچکندے جت ئیءُ رندءَ چم ئی گوں منءَ کُرت اَنتءُ گْوشت ئی: ”منءَ ناکویے ھست اَت۔۔۔ آ ھما گْونڈوئیءَ چہ لوگءَ جست ءُ شُت۔۔۔ زان ئے منی پت گْوش ایت کہ یک بیگاھےءَ کہ آئیءَ پہ ڈگارءِ مینگءَ دیم دے اَنت، آ نہ روت۔ رندا کہ منی مستریں ناکو بزاں آیانی مستریں برات سئی بیت سک ھژم گیرتءُ بازارءِ تہءَ کہ آئیءَ گند ایت گوں وتی ھرءِ مھارءَ شرّ ئی جنت۔۔۔ آئیءَ سکّ باز جنت۔ منی کستریں ناکو ھچ نہ کنتءُ وتی اوشتاتگیں جاہءَ ھلوسکین ایت۔ بلے گوں بے تْرانیءَ۔۔۔ گْوش ئے ساہ ھم نہ کشّ ایتءُ بےساھیں ھلوسکینگ دنت۔ اِے گپ ءَ باز براں منی پتءَ گوں ما گْوشتگ۔۔۔ منی پت گْوش ایت: آ شپءَ ما پھک وپتیںءُ سُھبءَ کہ پاداتکیں داں آ گار اَت۔ ما ھرچی آئیءِ پدءَ گشتیں درگیجگ نہ بوت۔ داں چُنت وھدءَ آئیءِ جُستءُ پدءَ بوت اَنتءُ پہ آئیءِ درگیجگءَ چہ کرءُ گْوری میتگءُ شھراں آیاں یکے ھم رد نہ دات۔۔۔ چہ ھر کسءَ آئیءِ جُست اِش گپت۔ ھر مساپرے کہ سرئی مئے ملکءَ کپتگ اَت منی پتءُ ناکو وتی کستریں براتءِ ھال اِش المءَ گپتگ اَت، بلے کسّ ءَ چُشیں مردم نہ دیستگ اَت۔۔۔ آ درگیجگ نہ بوتءُ کم کمءَ پھک چہ آئیءَ دل ایکیم بوت اَنتءُ پھک آئیءِ گاریءَ کبول کُرت۔ کم کمءَ ھم بیھال اِش کُرت کہ مارا چشیں براتءُ مردمے بوتگ۔“
منی چمّ گوں ساھبدادءِ دپءَ سکّ اَت اَنت ءُ آئیءِ گپاں گوش دارگءَ اَت آں۔ ساھبداد کمیں بےتْراں بوت۔ من بھمانگ اَت آں۔ منی ھیالءَ آئیءِ گپ گوں منی بنگپءَ سْیادی نہ کنگءَ اَت بلے گْوش ئے آئیءِ کسہءِ داں آسرءَ اِشکُنگءِ ھدوک اَت آں۔ یکیں سَوَب بلکیں ایش اَت کہ آئیءَ چہ ناکوزاتکءِ گمءَ بیھال کناں۔ آئیءِ دمانےءَ بےتْرانی سَوَب بوت داں من وتی کُبلیں دپءَ پچ بہ کناں: ”پدا چوں بوت؟ تئی ناکو پھکءُ پھک گار بوت؟“
ساھبداد چست بوتءُ چہ ”آپسارت کن“ءَ گلاسے آپ پہ وتءَ ریتکءُ گْوشت ئی: ”اِناں۔“
من بچکند اِت: ”چوں! آئیءِ ھال آتک؟“
ساھبداد اوشتاتکائیءَ گوں دیوالءَ تکہ داتءُ گْوشت ئی:”دہ سالءَ پیسر۔۔۔ من گْونڈویے اَت آں۔۔۔ یک بیگاھےءَ درامدے مئے مُلکءَ آتک۔ کسءَ پجاہ نیاؤرت۔ بیدء منی ھُدامرزی بلّکءَ۔ آ منی گاریں ناکو اَت کہ رند چہ پانزدہ سالءَ آتکگ اَت۔۔۔ وھدے کہ کسءَ پجاہ نیاؤرت، آ لھتیں کْوھنیں تْرانگاں پیش کُرتءُ پھکاں کبول کُرت کہ ھما اِنت۔۔۔ زان ئے آ بلاھیں مولوی یے بنتگ اَت۔ بلاھیں پاگے سرءَ اَت ئی ءُ ریش ئی ھم باز زیبدارءُ مزن اَت اَنت۔ آئیءَ کسہ کُرت کہ لھتیں درپہ دریءَ چہ رند گوں لھتیں مردمءَ دْرستی بوتگءُ دیم پہ ھندوستانءَ شُتگ۔ رندءَ دیم پہ دیوبند ئی کُرتگءُ 13 سال ھموداں نیگراھی درس ئی ونتگءُ ھنّوں بلاھیں نیکراھی زانتکارے بنتگ۔ اوداں کہ بوتگ گوں وتی استادءُ ھم کلاساں چہ وتی مُلک ئی گْوشتگ۔ وتی مُلکءِ پدمنتگی، کُنّتءُ بےتالیمیاں کہ آئیءِ راج اِش چہ دیمرویءَ پش گیتکگ۔ آئیءَ واترّگءِ ارادہ نہ بوتگ ءُ وانگءِ داں یک سالےءَ رند ھم ھموداں نشتہ بوتگ بلے اودءِ زانتکارءُ شھدربراںءُ آئیءِ جندءِ دوستاں سرءُ سوج کُرتگ کہ بروتءُ پہ وتی مُلکءِ نیکراھیءُ علمی دیمرویءَ جھدءُ کوشست بہ کنت ءُ ملکءِ مردماں زانتءِ دربرگءِ شوکءَ بہ دنت کہ دیمرویءِ راہ بس ھمیش اِنت۔۔۔ اِے گپاں ھمائیءِ جندءَ گْوشتگ اَنت۔ مرچی دہ سال گْوستگ بلے منءَ آئیءِ گپ شر یات اَنت۔۔۔ انگت منءَ یات اِنت کہ آئیءَ یک بلاھیں شیھےءِ نام گپت کہ آئیءَ گْوشتگ اَت ئی: بل کہ تئی ملکءَ مرچی کس نزانت کہ دُنیاءِ کجام کنڈءَ اَنت بلے مستریں کارے کہ تو توان ئے بہ کن ئے، ھمیش اِنت کہ تو وتی ملکءَ وتی دربرتگیناں پیش کن ئے۔۔۔ ۔“
من کندگے جتءُ گْؤشت: ”گُڑا تئی ناکو باید اِنت بلاھیں زانتکارے بہ بیت۔ آ الّمءَ پہ وتی ملکءَ باز جھد کُرتگءُ تو بزاں کہ آئیءِ جُھد بے برءُ آسرءَ نہ بوتگ اَنت۔۔۔ تو بِل کہ انگتءَ مئے شمئے ملکءَ چُشیں ناروائیں کار بیت، بلے تو چہ آئیءِ دابیں مردمانی جھدءُ کوشستاں کہ پہ ملکءِ بدلیءَ کُرتگ اَنت اِش بےتْراں مہ بو۔۔۔“
من کمّیں بےتْراں بوت آں کہ ساھبدادءَ تھلیں بچکندے جَتءُ آتک وتی جاہءِ سرءَ منی کرّءَ نشت۔ پاد ئی تچک کُرت اَنتءُ وتی کوپگءُ سرئی بالشتءِ مھمان کُرتءُ برزادیءَ چار اِت ئی۔ رندا گْوشت ئی: ”منی ناکوءِ آیگءِ دومی روچءَ منی پتءُ منی ناکو سردارءِ چارگاں شُت اَنت۔۔۔ بزاں مئے کومءِ سردارءِ چارگاں۔۔۔ من ھم ھمراہ اَت اؤں۔ سردار ھم منی ناکو ساب بیتءُ منی پتءِ ناکوزاتک اِنت۔۔۔ دیواں سک مزن اَت۔ منی پت وتی گاریں براتءِ پجارءَ گوں سردارءَ کُرت۔ سردار کہ چلیمے دپءَ اَت ئی منی ناکوءَ وشّاتک ئی کُرت۔ بازیں گپءُ رپےءَ چہ رند منی ناکو کہ دیست دیوان بز اِنت گُڑا بیانءَ لگ اِت۔۔۔ منءَ باز یات نہ اِنت کہ آئیءَ باریں چے گْوشت، بلے آئیءِ بُنگپ اسلامءُ دینءِ بارہءَ اَت کہ ما وتءَ مسلمان زانیں بلے چہ اسلامءِ ھکمءُ واھشتاں باز نزانیں ءُ نازانتیءِ جھلیں ساوڑےءَ گرک بوتگیں۔ منی پتءُ سردار آئیءِ گپانی منگءِ نشانءَ وتی سر اِش چنڈ اینتءُ باز ”متاثر“ بوتگ اَت اَنت۔ منءَ یات اِنت کہ آ دیوان باز دْراج کشّ بوت۔۔۔ یک وھدےءَ منی ناکو وتی دْراج کشّیں بیاناں بُرتءُ پہ مولانا الیاس ءِ تاریپ کنگءَ سر کُرت۔ آئیءَ گْوشت کہ مولانا الیاس اسلامی جھدکارے اِنتءُ آئیءِ جدءُ جھدانی برورد اِنت کہ اسلامءِ نام ماں دُنیاءِ کنڈ کنڈءَ پدا زندگءُ شنگءُ تالاں بوتگءُ آئیءِ جھد پہ مسلمانانی جندءَ ھم باز سوبمند بوتگ اَنت۔ آئیءِ جدءُ جھدانی برودرد اِنت کہ اسلامءِ راستیں تالیم پدا زندگ بوتگ اَنتءُ ناسرپدءُ بےسوات ھم دربُرتگ اَنت۔ ءُ مروچی اسلامءِ راستیں راہءُ رھبند امیرءُ گریبانی منزل جاہ اِنتءُ پھکیں مردماں گوں سرءُ چماں کبول اِنت۔۔۔ منی ناکوءَ باز گپ جت منءَ پھک یات نہ اَنت، لھتیں گپ منءَ یات اَنت، ۔ آئی ءَ مولانا الیاسءِ جندءِ ڈڈی، دلیری، مزن دلی، اوپارءُ بزرگیءَ تاریپءُ ستاءَ کُرت۔ آ دیوانءِ پھکیں مھلوکءِ دپ پچ اَت اَنتءُ پہ بھمانگی منی ناکوءِ دپءَ چارگ ءَ اَت اَنت۔ کہ یک وھدے ءَ سردار کہ آدگرانی دابءَ ھم بھ منتگ اَت، منی ناکوءِ گپءِ تہ ءَ دور کُرتءُ گْوشت ئی: ”واجہ! اِے مولانا الیاس کہ تو آئیءِ تاریپءُ ستاہءَ کن ئے، اِے کنڈازئی یے نہ بوتگ؟“۔۔۔ منی ناکو ھیران بوت ءُ دپ ئی پچ بوت۔ یک دمانےءِ تہءَ سُھر ترّ اِت۔ گْوش ئے مزنیں دپارے آئیءِ گُٹءِ تہءَ گیر کُرتگ اَت۔ نوں پھکیں چیز بدل بوتگ اَت اَنت۔ مولانا ھُشکءُ ھیران اَتءُ ھبری نہ اَتءُ دیوانءِ نشتگیں مھلوک پھک پہ دلگوشی آئیءِ دپءَ چارگءَ اَت اَنتءُ وداریگ اَت اَنت کہ باریں مولاناءِ پسّہ چے اِنت۔۔۔ کمّیں بے تْرانیءَ چہ رند منی ناکوءَ پسّہ دات: ”نہ میر، مولانا الیاس کنڈازئی یے نہ بوتگ۔ آ ھندوستانی مردمے بوتگءُ ھچ بلوچے نہ بوتگ۔۔۔ چوں زاناں؟“ سردار ھم دستءَ وتی بروتانی کرّءَ بُرتءُ گْوشت ئی: ”گُڑا بَے نہ اِنت! آئیءِ گپءَ مہ جن!“۔۔۔“
من ھم ھُشکءُ ھیران اَت اؤں۔ دلءَ لوٹ اِت چہ ساھبدادءَ جُست کناں کہ پدا چوں بوت، کہ آ وت گپءَ لگ اِت: ”سردارءِ گپءَ چہ رند منی ناکو آ دیوانءِ تہءَ بے تْران بوت۔ آ روچءَ ھم باز گپ ئی نہ جت۔۔۔ آ شپ کہ وپتیں ءُ سھبءَ پاد آتکیں داں آ گار اَت۔۔۔ ما ھرچی آئیءِ پدءَ گشتیں درگیجگ نہ بوت۔ داں چُنت وھدءَ آئیءِ جُستءُ پدءَ بوت اَنتءُ پہ آئیءِ درگیجگءَ ۔ چہ کرءُ گْوری میتگءُ شھراں آیاں یکے ھم رد نہ دات۔۔۔ چہ ھر کسءَ آئیءِ جُستیں گپت۔ ھر مساپرے کہ سرئی مئے ملکءَ کپتگ اَت آئیءِ ھالیں المءَ گپتگ اَت، بلے کسّ ءَ چُشیں مردم نہ دیستگ اَت۔۔۔ آ درگیجگ نہ بوتءُ کم کمءَ پھک چہ آئیءَ دل ایکیم بوت اَنتءُ پھک آئیءِ گاریءَ کبول کُرت۔ کم کمءَ ھم بیھال اِش کُرت کہ مارا چشیں مردمے بوتگ۔ بلے من نزاناں چےءَ داں روچءِ مرچیءَ بیھال کُرت ئی نہ کناں۔۔۔ ۔“
ساھبدادءَ اِے گپ کہ جت بےتْراں بوت۔من وَ پھکءُ پھک منتگ اَت آں۔ نہ وشّیں بےتْرانی یےءِ تہ ءَ من آئیءَ چارگءَ اَت آں۔ منی زبان چٹ کُبل اَت۔ ھنّوں دماگءِ زلورت اؤں ھم نہ اَت۔ کمیں ساھبدادءَ کہ گْوش ئے دوریں ھیالےءَ شُتگ اَت چار اِت ءُ رندءَ چمّ اؤں ھمائیءِ دابءَ بُرزادیءَ سکّ کُرت اَنت۔ زی ئیں روچءَ من ھم باز کم گپ جت۔ ساھبدادءِ دابءَ۔ مروچی ھم منءَ باز گپ جنگءِ شوک نہ اَت۔

www.baask.com/

Share on :
Share

About Administrator

Check Also

شفیق مینگل: ’دہشت کی علامت‘ سے انتخابات تک

سحر بلوچ بی بی سی اردو بلوچستان میں ایک زمانے میں دہشت کی علامت سمجھے …

'
Share
Share
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com