Home / Archives / A PERSIAN – PAHLVI BALOCHI VOCABULARY

A PERSIAN – PAHLVI BALOCHI VOCABULARY

A PERSIAN – PAHLVI BALOCHI VOCABULARY

 

BY

 

MIR AQIL K. MENGAL

VOL.1 (A-C)

BALOCHI ACADEMY, QUETTA

 

PREFACE

 

My interest in Balochi Language, an   ,an Aryan Language of Iranian branch, Led me to study the other Iranian Languages as well. Fortunately, I met Dr. Mahdi Muhaqqiq,a Professor from Tehran University, teaching Persian at the Institute of Islamic Studies, McGill University, Monteral, Canada, I took courses in Persian as well as in Pahlavi with the great scholar but the course in Pahlavi hardly lasted for three months as he was busy working on some theological book in 1986. I continued my private study of Pahlavi and other Iranian Languages with little progress. I returned home from abroad in the end of 1969, but lost all the materials which I so strenuously had gathered at McGill.I lost all hope to set a new on the work of gathering material for a while. In 1971 and later, I met Dr.Straser of Vienna University, Austria and Prof.V.I.Rossi of Naples, Italy, who encourage me to start on work of ‘comparative study of the Balochi Language in relation to the other Iranian languages’. The latter,Also, send me some useful material on the Pahlavi, but the materials concerning the grammatical structures of the dead Iranian Languages were scant to allow me to present a more profound work. With the little material at hand, I wrote a few articles in Balochi which were Published in the local magazines as below:-

1.A comparative study of the Balochi relation to Avesta, Kurdish, Persian etc.(the Weekly,Noken,Daur,Quetta,Nov.16th 1966,jan.1969,Balochi)

  1. A brief introduction of Balochi to Pahlavi, Avesta and modern Parsian(The monthly, Ulas, (Balochi) Quetta Nov.Dec.1971.
  2. Relation of the Balochi Language to the Caspian dialects e.g. Talish (Balan-Nama, (Balochi)1976.

4.The Madian Language’ (in relation to balochi, Kurdish and Persian)

The’ Monthly’Ulus’ Quetta.(Balochi) Nov.Dec.1978,june.1979.

5.Introduction to the Pahlavi Language (in relation to Balochi).The Monthly’Ulus’Quetta.Sept.Oct.1981.

Being encouraged by Dr.V.I.Rossi, I sat to prepare a Persian-Pahlavi-Balochi dictionary, beside other literary works in 1982 but suffered from soar throat, lack of adequate medical treatment and diagnosis, prevented me to recover soon. Finally the disease resulted into thyroid-cancer in the end of 1983. In a desperate condition I did not hesitate to my work to the Blaochi Academy, Quetta, and left abroad for medical treatment on my own expense. A successful thyroid-surgery, lasting for two and half hours, was carried by the esteemed surgeon, A.G.A. Cowie, of University-College Hospital, London.

I returned home, weak and unable to study for a year or so and difficulties also rose to the calligraphy of the phonemic scripts of the book.

Before, telling the readers of the contents of book it would be better to present a brief introduction of the Pahlavi language as told by the scholars of the language.

According to Prof. Haug, the Pahlavi language developed from the mixture of Semitic and Iranian elements on the frontiers and Persia and Chaldea in the 1st or 2nd ce, and A.D.Later it split in two distinct dialects. The first Chaldeo-Pahlavi developed during the Arsacid period (249 B.C-227 A.D) and the other, called Sasani-Pahlavi, developed in the Sasanid period (228-632).

Some hold that Pahlavi is a Frontier language, probably the language of Fayli Kurds on the Chaldeo-Persian Frontier.D.R.Shifiq in his, History of the Iranian Literature, writes the word ‘Pahlavi’ originates from Parzav, an Arsacid tribe(akin to Balochi tribe Puzz).Ibid,p.14.

The other Iranian scholar of Pahlavi  Dr.Sadiq kiya in his ‘Arya Mehr’ pub.

Tehran 1346 A.H., discovers Parzav or Puzz, which comes in the perso-Arabic books of the 9th ce A.D. as Puzzak or Farzak, a variation seen in other proper names denoting peoples such as Mugh coming as Mughak, kird or Kurd as Kurdak, Gil as Gilak and Er as Erak. (Arya-Mehr.p.38). The Purze, like Dahae and Sagadi was a Saka tribe who the achaemanid inscriptions mention as ‘Partha’

The Pahlavi alphabet originates from Aramaic and written from right to left. It bears eighteen letters and a few monosyllabic words to denote numerics. The Semitic loan words reach some five hundred which are to replaced by the Iranian word, called ‘hizwarist in Pahlavi, hizwaris in Persian and hizwarist in Balochi. Most of the hizwarisn stand closer to Pahlavi script first appeared in the 5th ce B.C and continued till 9th ce

A.D. The Ispabuds, called Sipabunds in Balochi, of Isfahan were the last rulers who wrote in the script.

Among all Iranian scripts of Pre-Islamic Period, Pahlavi seemed to be more difficult to be deciphered until the discovery of Turfan inscription on the borders of Sinkiang province of China in 1928. The Inscription by various religious Missionaries were set up on the cross-roads of the Turfan trade routes. They were in many languages and few characters. Seven of these were identified as Iranian languages, including Arsacid Pahlavi and Sasanid Pahlavi. Before the great discovery, much was depended on the traditional reading of the Farsi or Zoroastrian tutors, called, dastur.

It we take huzwarisn or replacement of Semitic words by memorized Iranian words, Pahlavi language, particularly the one on rock inscriptions hardly can be called an Iranian language, but as Prof. Haug puts it “an Aramaic dialect and a degenerated form of coniform Inscription of Achaemanid period (550-323 B.C)”. He further adds, “Pahlavi (of rock inscription) is Semitic language with some admixture of Iranian words and construction, if we look at it the way its written rather than the way read”.

Most of the huzwarisn and certain features of Achaemanid coniform (those suppose to be in a median dialect) in the Pahlavi, Particularly those in the Arsacid Pahlavi, make it stand closer to Balochi except in syntax and the infinitive. The syntax stands closer to Kurdish and Persian.

The particles, also, seem to be Kurdo-Assurean. The infinitive is Persian formed from the past stem of the verb rather than present. The latter from exists in the median dialects, Kurdish, Balochi, Avesta and others. In view of Mr. Joseph Elfenbein, “Balochi belongs to the Eastern Group of the Iranian languages like Parthian or Arsacid Pahlavi”.

He adds, “ancestor of Balochi was neither Parthian nor Middle Persian (Sasanid Pahlavi) but a lost language which thus while sharing a number of characteristic features with either, some with both, had a pronounced individuality of his own. This language may have been a variety of Median speech since the Kurdish dialects, which have a note worthy affinity with Balochi awr to be traced, in V. Minorasky’s opinion, to the ancient Median” (EnC. Of Islan, Vol.I. landon 1960).

Prof. Haug’s definition of huzvarisn, ezvarist of Pazand, is more genuine then those of  Westergaard, Dastur Hoghangi and others.

He identifies of as a compound word of/uz-/, a negative prefix, /ut-/ of skt., and the verbal present stem/-var/, meaning, ‘to turn aside, to select, to recover’. The prefix in Balochi is /vuz-/ and/guz-/ in E.bal. and the root is the same from the verb, varrag, birrag, verag and berag in various dialects. The prefix occurs as/ be-/in in Persian e.g. guz-vabi, of E.bal. is be-xabi of Persian, meaning sleep-less or not having a sleep’.

Among Western writers, T.A. Mayer is probably the first who in the preface of his English. Baluchi Dictionary’ Publ: 1909, Lahore, considers the Balochis to be the remnants of the Medians or the ancient W. Iranians, whose language bears signs of affinity to the language of Medes. The later scholars and linguists approved it. In 1925, R.Gillbertson found certain affinities between Kurdish and Baluchi but Tedesco carried a vest research on the Iranian dialects in 1921. He placed pre-Baluchi in the centre of Western Iran (Media Greater) or Zagros range, but L.W. Dames refers to the abode of to be around the Caspian coasts (Coso-bir,a Baloch Tribe). Tedesco, however, puts Pre-Baluchi among the North Western dialects of W.Iran, including the present Caspian dialects, Talishi, Gilaki, Mazhandarani and semanani. (see:Isogloses by Windfuhr.p.458). Mackenzie (1961), also, places Kurdish north or north-east of Persian (in Fars),  Baluchi in centeral W. Iran(Media), Parthian (Askani) as a NW dialect belonging to the Baluchi-Caspian group in the Zagroshills (Media Greater) rather than Alburz-hills (Media Raghae). (Isogloses by windfuhr .p. 460).

Dr. G.L.Windfuher, in his Isogloses, sketch on Persia and Parthians; kurds and Medes’, Writes, Kurdish shares a number of features with the Median of dialects. However, it also exhibits which a cluster of innovation and lexical items which it shares with dialect group now adjacent to Kurdi, namely, Persian and Baluchi.”(bid.P.458. ‘Great Soviet Encyclopedia’. Vol.3, Moscow 1909), includes,

includes, both Baluchi and Bakhtiari in the North Western group of Iranian Languages. K .Masson in this, Persia, Publ.1945,Oxford, P,325.Writes “Baluchi is another Aryan language akin to old Persian(Old Iranian, Achaemanid/Median)”.

No doubt, Balochi stands closer to the Achaemanid, the court language of the Achaemanid kings who spoke Persian at home and also shares features with the avestan dialect of Median language, the one in the Gathass or ‘Hymnes of secret knowledge’,called Gat in Balochi, But, here we deal with Pahlavi words without context due to lack of material in hand. E. West puts the number of Pahlavi words upto 62800 words. (Enc.Britannica Vol.12). The words available to the present writer are less then the above number and several of these are excluded due to not having any kind of resemblenec to the Balochi words.

The verbal adjective is formed by the present root or stem of the verb followed by affix/-OK / in Balochi and Kurdish and the affix/-ak/ in Pahlave e.g., Tirsok (coward) in Balochi and Kurdish is Tarsak in Pahlavi and likewise in rawok or rahok of the former two and rawak in Pahlavi, meann “One who goes smoothly (horse)”.the ‘rahwar’ of Persian.

A verbal noun is formed by the affix/-ar/- preceded by the past stem of a verb e.g. raftar = raftar, gait, way of going, from the verb, raftan, ‘to go’ of Persian,rarely occurs in Balochi classics. Some form such as guptar, singings, poetry, sayings’, and other are some-what modified,are load-words direct form Persian Kushtar, killing, massacre’, and kishtar, sowing, harvest, crop……. In Balochi the verbs are kusag and kisag. they may come in compounds with the present or past roots such as kos-o-kusar and kist-o-kisar in Balochi. kirdar is other perso-kurdish loanword in Balochi meaning ‘act’, deed, character.

An other verbal noun is formed by the affix/-isn/,/ist/ and/ – is/ , in Pahlavi Balochi and Persian, preceded by the persent root of the verb, respectively, e.g. kosisn, kosist and kosis form the verb kositan and kosidan of Pahlavi and Persian, meaning, to struggle, to strife’. The verb does not exist in the Balochi, The Verbal noun in regular in the Pahlavi and Persian but undergoes various phonemic changes in balochi. The regular ones are parmaist, zarmbist, varist, nalist, gradist, garmaist, zarmbist, paisaist, rawist, bandist, and few others plus newly formed words from various verbs. some of the irregulars in the Balochi need mention such as zant, formerly zanist from the verb, zanag, (to know, to have knowledge) mannist, the latter occurs in various dialects as mann and mannav, meaning, Good-Thought, Good-desire, omen, imagination, inner thoughts, and the former carries the meanning of, Good omen’.(a wish to fulfill by the offerings on a shrine etc). The compounds bundat, sondar, were the original Bundahist, son-dahist, meaning, “lying or base, foundation” and “way giving, arrangement, ordar” respectively. Some occur in a very intricate form and seem to be ancient Median e.g. vasahit (a proverb) in the  Re-khshani dialect is derived from the verb, vasin’ (to say) , in Median and vacin (a saying) in Pahlavi and sanskrit. The original form in the Balochi and Kurdi or kurdgali must have been ‘Vasahist’. These and servaral other irregular verbal nouns occur in Balochi.

The attributive suffix/ – en/ whic follows an adjective, a noun or persent stem of a verb, so common in Balochi, rarely occurs in the Pahlavi, e.g. raden (arrayed, put in order, well-set), paden (backed one, one in the rear), asinen (Ironed one, made of Iron), varten, girden, (round one) from/ rad/- (to array, to put in order)’. pad’ (back, footprint), asin (Iron and virt in pahlavi and gird in Balochi, round’ (like a ball)

Balochi shares a distinct feature of worformation with the Pahlavi by presenting an objective locative suffix/-a /which follows a possessive suffix/i/, (the latter forms an adjective noun from such adjectives as vass(happy), agas, agah’ (alert, waked)and kar (work) from vassih’ or vassi, ahahi; or agasih ‘ and karih, or ‘, kar in Pahlavi and Balochi, respectively. The suffix/ -a / follows the adjectial nouns as ‘vassih’, agasiha ‘ or agahia and karih’ is said to be the equalent of the persian prepositions such as ‘ dar’, bar ‘, ba’, and the persian prefix/bi/to insert in order to get the karina. for example, apatiha of Pahlavi – Balochi, (for flourishing, for prosperity, for settlement), one needs the Persian bra-i-abadi’,rather than abadana’, for ‘asaniha’, and ‘satiha’, one needs bi-asani’, ‘bra-i-sadi’, and ‘dar-sadi ‘, rather than ‘asaniana, ‘ sadiana’, probably the Persian affix/ – ana/ may stand closer to the Balochi attributive / -en / which follows certain adverbs as ,askari (g)  -en ‘ (clearly ,openly), katiligen’, (murderly) and ‘askigen’ (of love, lovable, romantic, lovely) as, askarana’, katilana’ and ‘asikana in Persian.

The compound word formed by the affix/ -mand/ in Persian, / -bund/ in Balochi and /-vand/ in Pahlavi and Kurdish are many e.g. Zormand, Zorbund and Zoravand, meaning; powerful, mighty’, occurs respectively, the compunds having the affix/- bund / in Balochi are a few e.g. ,Nazbund (obliged, longing for) hudabund (God, Master, Guardian, custodian), vazbund (boss, one whose will rules), karbund (attendent, waiter, one  who runs for an errand), sipahbund (commander, arms), murabund (wisher of a good omen, a petitioner). Some of these irregular compounds run in the Balochi as; Brahund or Brahunde- (g); (brothern, racial brother), Nodbund or Nodbunda (g) : (belong to the vaporous clouds ,Angel of rain), Arghavand or Arghand (Top one, an anti in the game of the knuchlebones) and hudavand (God, Master).These compounds are interchangable in all Iranian Languages e.g., the Kurdo-Balochi/xudavand, hudavand/ exists in Persian while the xvastisnomand of the Pahlavi is vahvund in the Balochi from the ancient vaya-vand, given in the persian as ‘arzumand: (desirious). Likewise; zorbund or zorbunda of Kurdo-Persian is Horvand in the Balochi, meaning’ sun-like’.The Persian affix as /- mand/- may occur in the Balochi and Kurdisg as / -man /,/-van/and/,-va/e.g.,muhiman(gentle, tamed (cattle in the Balochi and mari-van (a Kurd-o-Balochi tribe) in Kurdish. the affix/- van/ comes with a number of proper names, mostly tribes e.g. , Amadvand is Amavand at present, the ancient Amatmant of the Assyrian tablets, Mad of the persians and Mede of the Greeks. Later we hear Kurd as Kurdman, Turk as Turkman and so on.

The other synonimous compotent of the affix/- mand/is/bir/or/bur/, bil/ whose allophones are /-pir/, /-bi/- pi/, /vir/, /-gur/ and even /-gal/meaning ‘ , a large body, association, multitude, populous(place) etc. Ths we have kosa or kosabi of Median dialects, a tribe around the Kosabi sea, called Capsian Sea, by the Greeks c.484 B.C. Mennea as Mennagur, a Medi-an tribe around the lake Urumaniya(Azerbaijan), probably the present mengur tribe of the Kurds around the lake Urudmiya and the Mengal tribe of the Kurdgal section of Balochs. The syllable/-bir/ and /bil/ of Median dialects comes withe the names of certain cities or towns e.g., Armabil(Bela) and Kandabil(Gandava), mentioned by the Arab writers of the 9th ce.A.D, in Baluchistan and Eribil in Kurdistan.

Most of the other word construction in the dictionary are alike in the Pahlavi, Balochi and Persian, as well in the other Iranian languages. One may look for these word-construction in our book; A Basic course in Baluchi’, Vol.I&II Barker Mengal, Montreal, Canada , 1969.

The present writer considers the dictionary to be  som-what helpful to the philogists as well as to the students of the languages and literature in the Iranian studies. It may help those who want to introduce new words in the Balochi writings as counterparts for various terminologies as done by the writers of the Urdu or Persian, depending on Arabic or by the writers of the English, depending on Latin-Greek.

In the end, i am grateful to the Chairman of the Balochi Academy Quetta , and the honourable members of the Executive Committee of the Academy for allowing me to publish the Dictionary. I am, also grateful to Abdul Wahid Bandeeg for his kind co-operation to arrange for the caligraphy and publication of the book. We faced problems and hurdle. The main problem rose whether to write the voccublary of all the three languages in the Perso-Arabic script or in the phonemic Roman. In either case, the short-coming stood up. If to Phonemic similarities of the Pahlvi words akin to those of the Balochi and if to write the Roman, how to determine the true pronounciation of the Persian words since most of these are of Arabic Origin. Moreover it would have been difficult for us to go through all the available or standard Persian dictionaries in order to get the true pronuciation of the words. It was decided to leave the Perso-Arabic alphabet as given by the Persian scholars of the Pahlavi language. Problems rose in the Caligraphy and accurate typing which we overcame with hardwork. Necessary insertions were made to clarify certain meanings of the Perso-Arabic words and some Pahlavi words were left without inserting their Balochi counterparts, since these seemed to look more Balochi in their phonemic forms rather than semitic or else. Their Balochi words here belong to various dialects, mostly either Eastern(Sulaimani and Kachchi) or Western (Makarani and Rakhshani) , without specification.

The Writer has specified some words of Pahlavi, existing in Kurdi or Kurdgali(Brahoi), spoken between the two main dialects of Balochi, in the Appendix.

 

MIR AQIL K.MENGAL

VICE-CHAIRMAIN BALOCHI ACADEMY

JANUARY, 1998

QUETTA

 

فارسی                     پہلوی                  بلوچی                                         گیشینگ

آب                         ap                         ap

آباد                         abat                     abat

آبادان                      apatan                 badan,vadan

آبادان  کردن            apatan kartan     vadan kanag

ٓآبادانہ                   apatiha                abatiha

آبادی                      apatih                  abati

آبان(ماہ)                 apan-mah           ahar-mah

آبان(روز)               apan-roc              ahar-roc

آب تقدیس شدہ parahom             parhom

آبخور (نک،آبشخوبہ)apxvar                 apvar

آبدار                      apomand            Apband

آب دھان(نیں)            xayuk                 xed,hed

 

(تفو)                     tuf                        tuf,tup

آبستن(آملہ)              apus                     apus

آبستنی                    apusih                  apusi

آبی،آبکی                 apih                     api

Apik                     apig

آبندس(درخت جنگلی)apnus                   apurs

آبی رنگ(کبود)        kapot                  kapot

آتش             axtas,aixas atur            acas,acis,ac,as

آتش افروز     ataxsivazenitr               acas-vazok

آتش برام خان ataxs-i-vahra-man        gwaraman-ay-acis

آتش تخمہ      ataxsitohmak ataxs-i-tohm   tom-ay-acis

آتشکدہ          an-i-ataxan                  acisani-ban

آتشکدہ ہمیشہ سونہ    ataxs-hamessak soc     hames-socen acis

آتشہ(منسوبی)          ataxsik                 acusing

آزاد منش                 rat                        rad,rad

آزادک                    azatih                  azati

آزادی نخواہ             azatikar               azatigir

آزاد                        azar                      azar

آخرالامر                pasic                    opdick

آخربودگی۔انتھا         apdomih             padohi

آخرین۔          awdon,apdom              paden,padigen

آخور            axvan,goband               ahur

آخورّماں کرد گالی ءَ           آدم نخستین،گادمرد              gayomart           gamar

آذرباد،نام،خاص       atur,pat               atur

اطرخان لس بلوچی نام        آذرباہیجان      aturpatakan        aturpaigan

چوش کہ گامڑخان اِنت       آذربرزیں مہر burzen-mitre       burzen mehr

آذوقہ،زارِسفر          tusak          tosag

آذوقہ انبار شدہ         hanbar       anbar,ambar

آراستہ           raden                   raden,raden

رادین گس بلوچی دپتران               آراستکی        radenakih           radenagi

آراہش           radenisn              radenist

آراستین(پیراستن)      patrastan verastan       parestag

آرام                        aram,ram           aram,ram

آرایش شدہ(خم دادہ)  pesitak                 pecitag

آرایش کردن(خم دادن)         pesitan       pecag

آرد               ard,artak            art,art

آرزو             arzok          arizug

آرزُو             axa,avasian        va,vahist

کردگالی ءَ خواہ       آزرو مند       xvastar

vastar,vazdar      کردگالی ءَ خواز دار

آزرو مند       xvadisnomand    vazbund vahud

آرزدی فرمانروای     xvatav kamakih  vathamagi

آز       az               azahi

 

آزاد

azat

azat,aza,ajo

 

کردگالی آزات

آزاد چہرہ

azat cihrak

azar-ceharg

 

آزاد کام،مختار

azat-kam

azat-kam

 

آزاد کامی،مختاری

azat-kamih

azat-kami

 

آزاد کامانہ، مختارانہ

azat-kamiha

azat-kamiha

 

آزادگی

azatakih

azatagi

 

آزار

bes,besih, vasisn

bazn,bazm

 

آزاری

besisnih

gazand

 

آزار (گزند)

gazand, ranakih

gazand

 

آزادہندہ

ranakih-datar

ranagih, rogi

 

آزارش رنج، صدمہ

azarisn

azarist, zakk

 

آزار شدن، کردن

tapahitan

tappag

 

آزار شدن، کردن

azartan, azaritan

azarag

 

آزار گر

vizandkar

gazindgir

 

آزردگی (درد ورنج)

daritih

dardi

 

آزکامی

az kamih

azahi

 

آزرم

az-arm

varram

 

آزرمی، آزمند بودن

azarmik

varramig

 

آزردگی

dus-ramik

 

 

آزمایش

azmayisn

azmayist

 

آزمایش

uzmayisnik

azmayistig

 

آز مند

varanik

varramig

 

آزمندی

varanixih

varramigi

 

آزمودن

azmutan, ozmutan

azmayag

 

آزمودہ

azmuta

azmutag

 

آزور

vartak, kartakar, az-var

gavardag, kirdgar

 

آزدری

azvarih

 

 

آزورانہ

azvariha

 

 

آسان

asan, xvar, xvarak, hugar

asan, xyarag, barso

آسانی مردمے ات؟ خورہ جتے

آسانی

asanih, xvarih

asani,barsohi

 

آسایش

asayisn xvarakih

asahist, barsohi

خورہ آرامی ماں کردگالی

آستانہ

astanak

astanag

 

آستانہء در

dargah

darga, darig

 

آسمان

asman

azman

آسمان ماں کردُگالی

آسائیدن

asaytan

sasayag, sasarag,    sasa kannag

 

آسوری

asurik

asurig

آشوریک لسّ بلوچی نامے

آسیا، آسیاب

asyav asiyap

asiyav, asiyab

 

آسیاب دستی

asyay pa dast

asiyaw padast jantar

 

آسیب

ax, ziyan, ziyanih,

ziyanih, dabbar, varih zinag

خواری ماں کردُ گالی

آسیب رسانیدن (بہ زور بردن)

xvar    zinitan

varih zinag

 

آش

as

hatukk, bor

 

آشا میدن

xvartan

varag

 

آشام، خوردنی

xvarisn

vard, varist

 

آشا میدن (اہریمن)

zuyisn

cus,cuhist

 

آشپنر

pak

hattuki, borci

 

آشتی (امن)

ast, astih, astakih

asti

 

آشتی۔خواہی

astxvahih

astvahi

 

آشفتن

asaptan

asopag

 

آشفتہ

visoftan

asoptag

 

آشکار

askarak, paitak, petak

askar, paidag, petag

 

آشکار(ظاہر)

rosnak, nisak

askariha

 

آشکارانہ

as-kariha

askariha

 

آشکاری

askarakih, petakih, ditarih

askaragi, petakih, paidagih, didarih

دیم دیدار ماں بلوچی و کردی ءَ دیم آشکار کنگ یاپیش دارگ ءِ دود ءَ گشنت

آغاز

sar

sar, sarig, esar

 

آغاز(انجام)

patisar

padisar, pad-asar,asar

ایسرماں کردگالی ءَ آسربزان انجام ءَ گشنت

آغاز

bunih, nazdist

bunig, awlsarig, niyadist

 

آغل

gostan, pahast pahastan

bahar, var, ger

 

آفتاب

aftab, xvar

aptap, hor

ہورہ ماں اوگانی ءَ آج ءَ گشنت

آفریدن

jaritan, karrenitan, tasitan

karrag, karrenag, trasag,  jerenag

کردگالی ءَ امیش اَنت

آفریدہ بدو

dus

dus, duz

دوگالی لوزان مان کنت چوش کہ بلوچی ءَ دشمن، دژمن، دژمان کرپاسی دشنام انت

آفریدئہ بد

dusdahak

duzdahok

 

آفریدئہ خوب

hudahak

huda-dahok

ہودہ و ناہودہ یا نا ہودگ بلوچی ءَ کار مرز بیت

آفرینش (منسوب بہ)

dahisnik

dahistig

 

آفرینش نخستین

bun-dahisn

bundat, bun-dahist

 

آفرنیش نحستین بودنی

bunih-dat i h, bundahisnih, barinkar

bundat, bun-dahisti

 

آقائی

patih

 

 

آک(بدی، درد)

ak

ukk, ukki

 

آگاہ

akas

agah

 

آگاہاز

akasiha

agahia

 

آگاہ بہ امور دینی

denakas

din-agah

 

آگاہ بد(دانش مند بزرگ)

akaspat

agabund

 

آگاہی

akasih

agahi

 

آلت

afzar, afcar

awzar

 

آلت شگنجہ

skenjak

skenjag

 

آلودن

alutan

 

 

آلودہ

atutak

alutag

 

آمیز(تیر خوردہ)

amec

amac

 

آماجگاہ

amecgas

amac-jah

 

آن (ضمیر(

han

a

 

آنان

oisan

esan

 

آنجا

od

od,oda

 

آنجا(خاص)

anod

amod, amoda

 

آنچہ ہم

ce-kamic

 

 

آنسوُی

tar

tak

 

آنسوُی

avaron

agvara

 

آنسوی

tarih

taka, gvara

 

آنطور، آنگوندہ

oron

a gonag

 

آنقدر

and, hand, andcand

 

 

آنگاہ،آنوقت

a dak

a daka

 

آنھا (اینھا)

usan,oisan

esan

 

آواز ِبلند (بانگ)

vang

gvank

گوانکو ماں کردگالی و رخشانی بلوچی ءَ توار پر جنوکیں جن ءَ گشنت۔

آواز ِبلند (بآواز بلند

burz vangiha

burz gvank-iha

 

آدرندہ

apurak

awurak, arok

کردگالی ءَ اتوک گشنت

آدردن

apurtan, awurtan

karag, arag

 

آہک (ساروج)

caruk

car, car-o-mot cum

 

آہکی

caruken

caren, caru-gen, eunigen

 

آہن

asan, asen, ahen

asin, ahin

واجہ دکتر فرہ وشی اے گپ بہ گیشنیگ کہ تام یکے آسکانی یا نساسانی پہلوی انت یمشیا ما گمان کنن کہ آستن آسکانی پہلوی اِنت

آہن درخشان (گران)

xyen, xvan

 

 

آہنگر

asinkar

asinkar, asin-gir

کبُین ماں کردگالی ءَ گشنت۔

آہنگ در موسیقی

hu-niyak vacik

niyag-da

 

آہنگ خوش

 

nugdag

 

آہنین

asenen, ahenen

asini, asinon

 

آہو (عیب)

ahok, ahuk

anahud, nah-udag

 

آہو غزالہ

ahuk

asik, ask

 

آہو(ناپاک)

ahoken

huken, anahug, annuh

 

آیا

hakar

hagar

 

آیش(عمل آمدن)

ayisn

ayist, ahtin

 

آہین، آہیندہ

advenk

adenk

 

فارسی

پہلوی

بلوچی

گیشینگ

ابّا(پدر)

apak

abba (pit)

کسانیں زاہگ ماں کردگالی و بلوچی ءَ ابّا گشنت انچو کردگالی ءَ باوہ انت او بلوچی ءَ پت انت

ابتداء

bun, patisar

bun, padisar bun-gej, sar

 

ابد

apat

abat,abad

 

ابدی

hamesakih

hameshagi

 

ابدیت

hamakiha estisn

hamukia, istin

 

ابدیت

hamak- rawisnik

hamuk rawsti

 

ابر

awr, abar, apir

awr, jambar

بلوچی ءَ آور انت او کردگالی ءَ پر انت کہ پارسی ءَ آباران اِنت

ابر(دود)

dut

dit,ditalo, gustalo

 

ابر(دود)

maznah

mit, mitalo

 

ابر

snod

nod

ابر سفید دسبک بر کوہا او فتاہ شود۔

ابر(باراندہ)

zafa, zahak

jur

 

ابر(بالای)

apar

abar,bir

 

ابرو

brevan, bravad

burvank

 

ابرو(مثال)

bruk, bruk-tak

bruk,burunk,buk, bik, brikh

 

ابلھانہ

halakiha

awlakia

 

ابلھانہ رفتارکردن

halak-karih

halak-kari

 

ابلہی رفتار

halak kunisn

halak-kanok

 

ابلہی

halaih

awlakih

 

ابہام

mutakih

modagi

 

اپرویز،پرویز (نام خاص)

aparvec

parvaz,parvez

 

اِتحاد

avakih

evakih, yakloi

کرگالی ءَ اَسٹّی یا یکّوی اِنت

اتحاد

hamikih, hamahi

hamuki

 

اتحاد

ayojisn, ermanih

enmani

 

اتصال

hamoandisn

hambandist

 

اثالت البیت

manag

manag, maddi

 

اجارہ بہا اجر (بدلہ)

mozd, mizd padasin

muzd padast

 

اجازہ دادن

histan

histin

 

اجازئہ عبُور

parvanag

parvanag

 

اجاق(ترکی)

barej

dagdan, padenk garce gacc

 

اجتناب(پرہیز)

pahrec

parez

 

اجتناب(بطریق)

pahrextakiha

pareziha

 

اجتناب کردن

pahrextan

parezag

 

اَجر

patdasn

padast

 

اجرا

rawakih

rawoki

 

اَجردار

patdasnomand

padasbund

 

احاطہ شدگی

pecitakih

pecitagih

 

احاطہ کنندہ

varten

girden

 

احترام

pas

pas

 

احترام

pasadarih

paso

 

احترام

spas

sipas

 

احترام(اتفاق)

snayisn

snayist, sinnat

 

احترام(نامیدن)

vanditan

gwandag

 

احتیاج

niyaz, niyazak

niyaz,naz

 

احتیاج

niyazisn

niyazist, nazist

 

احتیاج

niyazomand

niyaz, nazbund

کردگالی و رخشانی بلوچی ءَ ناز بُند گشنت

احتیاج

apayast, tangih

ost, tanki

 

احدی نیز

kas-ic

kas-is

 

احساس(غیرت)

snahit

snat, satt

 

احساس کردن

snahitan

snat kanag

 

احمق

halak

awlak

 

اختر

star

istar

 

اختر

starak

sitarak

 

اخترشناس

star-osmar

istar-usmar

 

اختر شمار

axtar-mar

istar-marok

 

اختفاء(نہان)

nihan

nihan, andar

 

اختفا(اندر)

manih

man

 

اختلاط

amec

amce

تیرانی آماچ بوت

اختلاط(باہم)

ham-gouih

ham-goni

 

اختیار

azat-kamih

azat-kami

 

اختیاری

kamakih

kamagi

 

اِدارہ

diwan

diwan

 

اِدارہ کردن

vinartan

ginnarag

 

ادارہ کردن

rayenihitan

rahenag

`

ادای سخن (قول)

vacisn

vacan

 

ادامہ (ناتمام)

drang, dirang

drang, darang

 

ادامہ

pattayisn

patayist

 

ادامہ

pat-vandisnih

pir bandagi

 

ادامہ دادن

kasitan

kassag

 

ادامہ دادن

patayitan

patayag

 

ادامہ یا نتن

pattutan

 

 

اَدب

carp-zwwanih

carp-zwani

 

ادب

carpih

carpi

 

ادرار(پیشاب)

mesak

miss

 

اذیت

ranakih

ronagi, rogi

 

ارتباط(پسری وپدری)

pusahi

pusugi

 

ارتفاع

balist

balai, balce

 

ارتفاع(قدوقامت)

 

bilad

 

ارتفاع (بزرگی)

masai

mazani

 

ارث(ترکہ)

apar-mand apat-mandag

pat-mantag

 

ارث(باقیماندہ)

rexn

rec, pado-rec

 

ارج (ارش)

arj, varj

us

 

ارجمنہ (خوب)

arzanih

arzan

کردگالی او زانو بندغس ۱۹ خدا بشمنہ تہ

ارزان

arz

arzan

 

ارزانی

arzanik

arzanig

 

بطورارزانی

arzaniha

arzaniga, arz-aniha

 

ارزانیان

arzanikan

arzanigan

 

ارزانیدن

arzani kenitan

arzan kanag

 

ارزش (بہا)

vahak

baha, bahag

 

ارضاء کردن

ramenitan

ramenag, ram kardan

 

ارغوان(رنگ)

argavan

arvan, alvan

 

ارّہ

arrak

arrag

 

از

hac

ac

 

از او

hac-is

ac-a

 

ازبرخواندن

hsmurtan

usmarag

 

ازبن

ham bun-ic

bun-ac

 

ازدواج با خویشان

xvetok-dat

vatig-dat

 

ازدواج باخویشان

xvetodatih

vatig-dat

 

ازل

asar

asar, amasar

 

ازلیت

zamanih

zamani

 

ازین رو

ham cim

ame  cam

 

اژدہا(ضمّاک)

azi-dahak

azdahak

 

اسارت

grawih

girao

 

اساس

bunih

bini, bunig

 

اساس

paoak, ostam

padag

 

اساسئا

bun-yastakia

bun-istagia

 

اساسئا

gohriha

goriha

 

اساسی

bunik

bunig

 

اساسی

matak

matak

کردگالی ءَ ماس اِنت ماتکور اصیل ءَ گشنت۔ درست شماملتکوری کٹورا پادان مات و ماس ءَ گشنت چوش کہ ماٹکوہ مستریں کوہ و ماتیکیں ٹپ۔ رخشانی ءَ مات ءَ ماس گشنت او بُن ءَ ام ماس گشنت۔

اساسی

matakvar

matkawr

 

اساسی

matikan

matigan,masig

 

اساسی

ostikan

ostogen

 

اساسی

vas-m-tak

 

 

اساسی

xanik

xanaig

 

اساسی

xvatik

vatig

 

اسب

asp

asp

 

اسب(خچر)

star

istakar

 

اسب(زین)

zen

zen

 

اسباب سواری اسب

zen-afzar

zen-awzar sanj

 

اسباب کار

afzar, afcar

awzar

 

اسباب بالا(بہ بلندی اسب)

asp bolao

asp-balad

 

اسب تندور

arvand asp

arbund asp

 

اسب مادہ

maryan

madayan madin

 

اسب ِنر

gusasp

gus, naryan

 

است

estet

استتastat

 

استاد

ostata

usta,vasta,

 

استاد مرد

ostat mart

vasta kar

 

استبرق(دیبای بہ بافتہ)

stawrak

sitarag

 

استحکام

saxti

sakki

 

استحکام

ostakih

ostagi

 

استحکام (درُستی)

pattokih

patt

 

استحکام

drupustih

drahpushti

 

استخر(تالابِ بزرگ)

vat

navar

 

اُستخوان

ast

hadd

اُست ماں کردگالی ءَ دل ءَ گشنت

استخوان

astaxvan

ustuxvan

استخوان ماں بلوچی و کردگالی ءَ

استخوان گردہ

muhrak

morag

دل ءِ ایشک و آشک ءَ گشنت مودگ ءَ کردگالی ءَ خوار گشنت۔

استدلال

gowabin

gwahaki, gwacini

 

استر(قاطر)

astar

astal,hacar

کردگالی ءَ خچر گشنت

استراحت

asanih

asanih

 

استراحت کردن

asanenitan

asa kan-, sasa

 

استراحت

apar patan

kan-, sasarag

 

استراحت(خسپیدن)

xuspitan xvaspitan

vaspag

کردگالی مصدر خاچنگ چریشی در کیئت۔

استراحت کردہ

xuspen

vaspin, vaptin

 

اُسترہ

ustarak

istarag, ustarag

 

استصفا

pulitan

 

 

استطاعت

tuwan

tuwan, wak

 

استمداد

tuwanih

tuwani, wass-o-wak

 

استمداد

awzaromandih

zarbundi

 

استفراغ کردن (قے کردن)

gokartan

kakarag

 

استفراغ کردن (قے کردن)

vanitan

 

 

استفسار(پرُسش)

pursisn

purs, pursist, just-o-purs

 

استقامت (پائداری)

patarih hastikih

padari hastagi

 

استمرار

hamakiha es-tisn

hamukia ast-ist

 

استمرار جاودانی

hamak rawisn

hamuk rawist

 

ہمیشگی

hamak rawis-nih

hamuk raptin

 

استوار

ostik

ostig

 

استوارانہ

ostikiha

ostigiha

 

اسراف

vandgarih

vandgiri

 

اسیمر

bastak

bandig bastag

بستگ فعل ماضی ءَ کیئت۔

اش (ضمیر متکلم شخص سوئم)

as

is

 

اشباع (سیر شدن بعد ازگرسنگی)

serih

seri

 

اشباہ

erang

erang, ame-rang amirg

 

شتباہ (اینطورچہ)

erangi

erangi

 

اشتر(شُتر)

ustur

ustir

 

اشتہا

xvartarih

vardari, xvast xvakassi

کردگالی ءَ خُوا کشنگ مصدر اِنت

اشتیاق

niyazisn

niyazist

 

اشتیاق

 

nazist

 

اشتیاق

 

nazbundi

 

اشخاص

kasan

kasan

کردگالی ءَ ام کس گشنت

اشراف

vazurgan

buzurgan

وارث ءَ اَم کس گشنت

اشک

ars, ars

ars

 

اشک ریزاں

gryan

grevan, grehan

 

اصاحت (نژاد)

hu-tohmih

 

 

اصالت (اسب)

erih, ertanih

ir, irzi

 

اصالت (اصل و بُن داشتن)

bunyastih

bunati, asil

 

اصالتہً

bunyastolkiha

matkawri,

 

اصفہان (شہر)

spahan

sipahan, asp-ahan

 

اصلاح

virayisn

paresist

 

اصلاح کردن (پیراستن)

virastan

paresag

گوش بنانی پار سیتگیں گڑددُرّ۔

اصل اولیّہ

bunishtak, bunistak

bunck

کردگالی ءَ بیر فنگ مصدر اِنت۔

اصلی

bunik, gohrik

bunig

 

اصلی

mata-kavar

matkawr

 

اصلی(بغودیجی)

xanik, xvatik

xanagi, vatig

 

اصیل (تخم نیک)

hu-tohmik

sarr-tahmig

 

اصیل (نسل نیک)

zahak

zank

 

اصیل (نژادنیک)

“- zat

“- zat

 

اصیل(پسماندگان نیک)

“- pet

“-pad

 

اسب اعلیٰ نسب

erik

irig

 

اصیل بودگی

vah-zahisnih

gih-zatini    gih zayisti

 

اضطراب

tapisnih

talvassag, tapist

 

اضطراب (ضد)

ـ”

tapavist

 

اطاعت

framan-burtar-in

parman-bard-ari

 

اطاعت

nigosisih, nigosaktarih

nigosagi, ni-gosdari

 

اطاعت (خداوندی)

namac

namac, nimaz

سوب مالُو ءَ نما چی اَم گشنت۔

اطاعت کردن (لمیدتن)

nigositan

nigosag, nigo-sag

 

اطاق خواب (بسترگاہ)

vistarag-gas

bistrag-gah nipad-jah

 

اطراف

peramon

pera, cawper para, parag

پارغ ماں کردگالی ءَ پاروموں گشنت۔

اطراف

kus-takiha

kas-w-taka

 

اطراف

par-gavar

par-w-gvar

 

اطلاع(آگاہی)

akasih azd

agahi

 

اطمینان

vavari-kanih evarih

bavar-kuni

 

اطمینان کردنی (تعیین)

xost

host

کیچی مکرانی بلوچی۔

اضطراراً

acarakiha

becaragia, nacaragia

 

اعتراف

xvastukih

xvaaugih, vastui

خواستوماں کرد گالی ایشی مصدر خواستو بننگ اِنت۔

اعتقاد

vavarkanih

bavakanagi

 

اعتقاد

vir-ravisn giravisn

bir-ravist gir-ravist

 

اعتقاد

hast-ment-snih

host-man-nist

 

اعطا کردن

baxsitan

baksag

بشخنگ ماں کردگالی ءَ ایشی مصدر انت

اعراب

tajikan tazikan

tajikan

 

اعلیٰ

pahrom

 

 

اعلیٰ

apar-gar

abar, burztar

 

اعلیٰ حضرت

oi bag

bagia

مالدار و گجمدار ءَ رودرتکی بلوچی ءَ بھاگیا گشنت۔

اعلیٰ حضرت

oi bar

bajia

 

اغفال (فریب)

dru-tarih dornih freftan  reptan

druhdari druhbazi   refar        repag

 

ً

freftan

refar, repag

کردگالی ءَ ریفنگ مصدر انت

اغفال کردن

viyapeni-  tan

vapenag

 

اغفال کردن

drux- tan

druh-ag

 

اغفال کردن(فریب دادن)

 

اغفال گر

drujastak

drubaz

 

اُفتادن(پس)

pat-kaftan

pad-kafag

pad-kapag

 

اغوا کردن(گول زون)

niyazaneni-

tan

nazenag

 

افتخار

burzian

burzi

 

افتخار

brah

brah

چمانی براہ انت

افتخاربزرگ

burz-brahi

burz-brahi

 

افتراء (تہمت)

spazgi

dobag, bagi

 

افروختن

vazenitan

vazenag gwat dayag

 

افزایش

afzayisn

afzayist

 

افزایش

frehih

pirahi, frahi

 

افزایش (آتش)

valisn

balist, balag

 

افزایش(بیش)

vaxs

ges

 

اقران

afzon

afzun

 

افسر

apesar

apsar

 

افسر(دپلومیت)

satrikan

satir

 

آفسر(نوع ِ غذای سرد)

af-sart

afsart

 

افسردہ

nisip

 

 

افسوس

afsos

apasoskar

apasosak

apsoz, afsoz

afsozig

afsozo-,

 

افسُون

afson

afsun

 

افشاء

nikez

 

 

افشاء کردن

nikezitan

 

 

افشاندگی

vis-kitakih

gis-getagi

 

افشاندن

afsantan

sanag

 

افشردگی

palayisn

palayist, pala-yag

 

افعی (مار بزرگ)

mar, sepak

mar, gawanzmar

(sipank)

شیپانک یا گوانز ءِ کچ ءِ مارے۔ کردگالی ءَ اَم گواز مار گشنتے۔

افیون

apiyon

apim

 

اقامت (استحکام)

manisnih

mananisti

managi

 

اقتدار

dastwarih

 

 

اقتدار طویل الدام

der- fractom patih

tana dar pati

دُنیا بندگان یات انت پات ءِ مطلب مانگ گیشتر اوگانی ءَ کار مرزبیت۔

اقتدار کامل

bavadak

sardarih

 

 

اقدام بزرگ

mahist kar

mastiren kar

 

اقدام قانونی

datiha dart

dadihen kar

 

اقدام کنندہ

raftar, rawak

raptar, rawok

 

اقرار(یقین دہانی)

ostavanih

ostavanih

 

اقل

kehist

kam

 

اقلاً

kamist

kammuk

 

اقلیم

kisvar

kisvar

 

اکتسابی (کسبی)

goso-srut

gosan-srut

 

 

اکنون

axnun, nun

annun, nun nin

 

اکنون ہم

nun-ic

nun-is

 

اگر

hakar

aga, agar

 

اگرچہ

ka

an ki

 

الاع (خر)

xar

har,kar

 

الحاد

dru-vandih

druhi, druhb-azi

 

الماس

almast

almas

 

المشنی (المشنا)

pacen

 

 

الوار

daruk, taxtak

darok, takcag

 

الوار طاق

frasp

raf

 

الہام (خداوندی)

yan

giyan

 

ام(ضمیر متصل ارلی شخص)

-am

-wn

 

امانت

nihatak

niyadag

 

امانت دادن

apaspartan

siparag

 

امتحان

osmayisn,

uzmayisn

azmayist

cakkas

 

امتحان کردن

ozmutan,

uzmutan

azmayag

 

امتحان کردن

nikirisn

azmaenag

cakkasg

 

امتناع

spozisn

 

 

امتان(پسرِاَمید)

emetan

omethan

 

امر

framan

parman

 

امر(دوستی)

parvanak

parvanag

 

امر (فرمائش)

framayisn

parmayist

 

امرالہٰی

maysr

masal

ماسل سرکاری گارڈ ءَ ہم گشنت۔

امر بزرگ قانونی

mas-dastastan

maza-datistan

 

امردادن

framan datan

parman dayag

 

امرکردن

framutan

parmayag

 

امروز

imroc

imroc

 

اُمید

omet, emet

omet

کُردگالی ءَ اومیت گشنت

اُمیدوار

ometvar, ometdar

ometvar, ometdar

کُردگالی ءَ اومیتوار گشنت

امید بودگی، امیدواری

ometih

ometih

 

امین

ostavan

ostovan

 

انار

anar

anar

 

انارگون

anargon

anark, anargon

 

انبار

anbar, hambar

anbar, hambar

کردگالیءَ امبار گشنت

انبار(بُن وبار)

bun, bun katak

bun, bun-o-

kot

بُن ماں بلوچی و کردگالی ءَ مزنیں بارءَ اَم گُشنت

انبار

ganjenak

ganj

 

انبار

varistan

baristan

barxana

کردگالی ءَ بارخانہ گشنت

انبار

varm , opar

berm. purren sapar

کردگالی ءَ بادیم

انبارداد

hanbartar

ambarci

کردگالی ءَ امبار چین ام گشنت

انباردن

hanbartan

hanbag, laddag, ladd-o-bar kanag

کردگالی ءَ انپنگ مصدر اِنت

انبار

hanbaz, hambaz

hambaz

 

انبان(گالہِ چرم)

hamban

hampan, anban

کردگالی ءَ امپان گشنت

انبوہ

anbuh

anbah

 

انتخاب

vicisn, vicitarih

gicen, gicenkari

 

انتخاب کردن

citan

cinag, gicen kanag

 

انتخاب کنندہ

vicitar

cinok, gicen kanok, gicendar

 

امکان داشتن(بلکنا)

sayet butan

sayad buag

 

انتخاب کردن

vicitan

gisenag

 

انتشار(جدائی)

vistitakih

gistagi

کردگالی ءَ گِسّنگ مصدر اِنت

انتظام

aparginarist

abar ginaris

 

انتقام

ken

 

 

انتقام جو(دشمنی)

kenik, kenvar

kenag

 

انتقام جوئی

kenvari

kenvari

 

انتہا(خاتمہ)

frajam, frazam fas

varram pad

 

انتہا

sar, dumb

sar, dumb

 

انجام

hanjam, awdomih

anjam

 

انجام دادن

kartan, pasaxtan

kanag, pirsazag

 

انجام دہندہ

kartar, pasaxtar

kardar, sazen

 

انحراف

vartarkih

gardagi,  birgardagi, nagari

 

انحطاط

nisip

sepi, suwagi, nijil

 

انحلال(حل شدن)

niyarisn, visustakih

gisitagi

 

اندازہ

andacak

andacag, andazag

 

اندازہ(بآندازہ)

candan

candi

 

اندازہ حساب یافتن

mar, marak

marag

 

اندازہ(پیمانہ)

patmanak

paymanag

 

اندازہ( بآندازہ پیمانہ پُر)

pur patmanihia

purr, paymanagia

 

اندازہ

masai, masak

lahi, mazani

 

اندازہ( باری کہ یک بغل باشد)

senak masak

sinag

 

اندازہ(بلندی یک اسب)

asp-balao

asp-balad

 

اندازہ(بلندی یک مرد)

mart-balao

mart-balad sarmard, gwanz

 

اندازہ(پہنای سینہ)

sinak-masai

sinag-mazani

 

اندازہ تن آسان

tan-masai

badan-mazani

 

اندازہ(طول یک بازو)

bazak-masak basak-masai

bask-mazani

 

اندازہ(مساحت یک خانہ)

katak-masai

kuddik-mazani

اندازہ یک نی

nao

nar, nal

 

اندازہ یک پا

pao

pao, pad

 

اندازہ(یک پہلو)

pahlu-masai

palunk-masai mazani

 

اندازہ یک قدم

pay

pad

 

اندازہ(یک وجب)

vitist-drana

gitiz-draji, gitimz-draji, gicir-draji

 

اندام(حِصہ جسم یا زمین)

andam

andam

 

اندام(حصہ خانوادہ)

tanbar

tabbar

 

اندر پنہاں

andar, andarag

andar, andarig,

 

اندار تہہ

dar

man

 

اندرز

andarz, pand, gilak

pant, gilag

 

اندوہ

andoh

andoh

 

اندوہ(حسد)

sok

sok

 

اندوہ

timar

timar

 

اندو ھگین

andohgen

 

 

اندوھگین

asat-menism

nasat mantgi

 

اندوھناک

best, mustgar

bazn

 

اندوھناکانہ

vitangiha

gintangia

 

اندیشہ

hendesisn menisn, men, guman, sikal, uskarish

handesag, guman

 

اندیشہ بہ

dusmat

 

 

اندیشہ خوب(اُمید)

humat

homet

 

اندیشہ خوب(بہمن)

vahuman

gihman, gamman, gaman, homan

 

اندیشہ خوب داشتن

humanin

omani

 

انسان

mart

mart

 

انسان خور

martopar

mardwar

 

انسان دوست

mardost

martdost, mardumdost

 

انسان دوستی

martdosti

mardumdosti

 

انسان ہا

martoman

mardaman

 

انسانی

martomik

mardumig

 

انسانیت

martomih

mardumi

 

انصاف(ثالثی)

miyanjakih

miyanjagi, niyam-jigi

 

انصاف(منصف)

 

miyanjagir, niyam-jigir

 

انفباط

srosikih

sondati

 

انفرادی(تہنائی)

evazik

evaki

 

انفعال

skastakih

sikistagi

 

انکار

nigiray

nagari

 

انگار

hangar

angar, hiska

 

انگور

vaskal

angur, vass-kal

کل و کول ماں کردی و بلوچی ءَ گڑدیںنیوگءَ ام گشنت

انگیختن

hicitan

gejag

چوش کہ کوٹگ یا کل گشتہ

انواع(مختلف)

gonak

gon gonag gonag, gonag

 

انوشہ(بینی، روح)

anosak

anisag

 

انوشہی

anosakih

anisagi

 

انوشیروان(نام خاص)

anosak-ruwan

nosarwan

 

انہدام

nestih

nestih

 

انہدام(مفلسی)

ana-histkarih

nestkari, nezgari

 

انہدام

avin butih

abun buti

 

انہدام

avin butankih

alun butagi

 

انہدام بے آرامی

apa-sihisn

be-asis, abeasis

 

انیتہ

hastih

hastih

 

انیران

anagran

 

 

او (ضمیر)

ave oi, us

awa, ame, ai

 

باو،اورا(برای او)

patis

par-is

 

اوباردن(بلع کردن)

opartan

erbarag

 

اوج

balist

balai

 

اوستا (کتاب زردشت)

apastak, avistak

avistak

تاک بمعنی اخبار و رسالہ و کتاب ماں بلوچ و کردگالی کار مرزبیت۔

اولاد

zahak

zakih

zahg

 

اولویت(اولین)

pesih

pesi

 

اھانت

azar

azar

 

اہریمن زادہ (شیطان)

ahriman, gan-nak, menok, awigat

abla, ganok,be-get

گنوک منش ءِ بدل ءَ انون ایوک ءَ کردگالی و بلوچی ءَ گنوک کار مرزبیت۔

اہریمن زادہ(پلید)

hunu-sak

hunnu-sakk

ہنوماں کوہینیں بلوچی ءَ لیگار و سل ءَ گشنت

اہل روم شرقی

hromik

aromig, rumig

کردگالی ءَ رومیک و ہما دیک و مصر یک جمع بیت۔بلوچی ءَ گوں مصدر ءَ واحد ءِ صیغہ کیئت مثلاً روہیگ آحتنت۔

اہل ماد (غربی ایران)

madik

amadig,

 

اہل مصر

mucraik

misrig

 

اہمیت

vahak

bay, bahag

بئے نہ انت بزاں اہمیتے نداریت۔

ای (کسرئہ اصافہ

i

i

 

ای (ضمیر دوم شخص مفرد)

he

e

 

ایالت

zand,kust

sand

 

ایجاد

tasisn

trasist

 

ایجاد کردن

tasitan

karenitan

traseg

karrenag

sazenag

forecag

 

ایجاد کنندہ

tasitar

sazen, sazindag

trasok, jorecok

 

اید

het

he

 

ایدر

etar

edd

 

ایدون

eton

edon

e dawl

ایدوں ماں کرد گالی ءَ

ایرا(ازایں رو)

et-rad

e rao,era

ایرہ ماں کرد گالی ءَ

ایراد

vikirayih

 

 

ایران

eran

eran

ایریا ابرک (عراق) کوہنیں آریای تمغے بوتگ کہ آئی مُرزءَ ایران زمین گشنت۔

ایران شہر(شہر ایرانیان)

eran saor

eran sar

 

ایران ویج

sut

eran-vaj

sut

erab-vej

 

ایرانی الاصل

erih

eri, irzi

 

ایرانی الاصل نبودن

anerih

niari

ایریا ایرزی تمن ءِ اسپ ءِ ام اے نام پر بستگنت۔

ایرمانی (رفاقت)

ermanih

ermani

 

ایزدان

yazatan

yazdan

 

ایزدِباران

tistar

ti, mati, tisk

 

ایزد مہر

mior

meher, mer

 

ایزد نگہبان داری (قوای)

art

ar

 

ایست

manisn

manind, munind

bunind,

 

ایسادگی

ostakih

ostagi

 

ایسادگی کردن

ham-estare-

nitan

ostarenag

 

ایستادن

ostatan

ostag,ustag

 

ایستادن

ustatan

kustag

 

ایستادہ

ostatak

ostak

 

ایشان

avesan,

aisan

awesan,

amesan

 

ایشان

usan

isan

 

ایمان

ostavanih

astovani

vavarikanih

ostavani

bavargani

اوستہ ماں مکرانی بلوچی ءَ یقین و بادر ءَ گشنت

ایمان (دین)

den

din

 

ایمان آوردن

gravisn

garvist

 

این

et

im

e, es, ed

ime,ame

awe

گرویدہ

اینجا

etar

eda

 

ایجای (این جھانی)

etarih

 

 

این سوی

avaron

awera,ame-

ran

ایل ماں کردگالی و بلوچی ءَ یک جن وبلائے

این طور

eton

 

اندوں ماں کردگالی ءَ

این طور (اینگونہ)

ogon, ogonak

egona, e gonag,

 

این ہم

en-ic

ames

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ب

 

 

با

gume

gon, gume

 

بابک

papak

ababak, babak babako

باہکو ماں کردگالی بند غکو یا غرپھجاروکیں مرد ءَ گشنت

باج

baz

baj, baz,

baji

باجی ماں کردگالی و بلوچی ءَ اَماونڈوبار ءَ دک گشنت کہ کسے چہ وتی درد نان پر ہمسایگ و سیالان دیم دنت۔

باج (دینی)

sai

saya, sarsa

ya, sarsayag

 

باحرارت

garmok

gar mok

گرمگ مصدر اِنت۔

باخبر ساختن

castan

 

 

باختن

vaxtan

gwapag

چاہفنگ ماں کردگالی ءَ مصدر انت۔

باد

vat

gwat

 

باد (بادبروت خودبین وجود پسند و متکبر)

vai

avai, avaig

 

باد

damak

damag

ہوفضا ءَ گشنت۔ گین ءَ گشنت۔ گوات ءَ دمگ ءَ گشنت۔دادی پراہیں کیچگ ء گشنت

بادام

vatam

badam

 

باد رنگ

vatrang

babring

دگہ مطلب اَم درایت۔

بادوام

pattok, astiak

patig,padar

 

بادہ (شراب)

batak

badag

 

بار(خانمان و سازمان)

bar

bar

کردگالی ءَ امُ بٹنگ لوگی ساز وسامانانی بار ءَ گشنت

بار (دفعہ)

bunak

bunag

 

بار (دفعہ)

bar

var

کردگالی ءَ جار گشنت چوش کہ داجار ا یلووار۔

بار

javar

jar

 

بار

partak, pardak vin, rin

pardag

 

باران

varan

gwaran, awr

گوارگ و گواران کنگ مصدر انت۔ سرگواران ماں کردگالی و بلوچی ءَ آزمانی آپ ءَ گشنت۔

باراندن

varenitan

gwarenag

بلوچی گور ءَ باران و گوازان مردینانی نام دی است انت

بارانی

varanik

gwaranig

 

بارداری(پُرحاصلی)

barih, barisn

bar

کردگالی ءَ برم بزان نیوگ اوبرام بزاں سوروہاروس گوں بر ءَ سیالی داریت۔

باردوم

goganik

duganagi

 

بارستان (انبار)

varastan

baristan

کردگالی ءَ بار خانہ دی گشنت۔

بارندہ (موسم زابیدن)

zahak, bar

zahank, zank

بلوچی و کردگالی ءَ دار را ہتگیں وہد ءَ گشنت زنگ زایگ ءَ وہد ءَ گشنت۔

باروُر

hudak,

hudahak

var

 

بارورکردن (آبستن کردن)

gawr kartan

gwardag

busgً

کُچک و بھینگ ءِ را ہنتگیں وہد ءَ گشنت کہ رند ءَ آپس بیت۔

بارہ (اسب)

barak

barig

بلوچی ءَ اُشتر ءَ گشنت کہ بارداری ءِ کار بدنت۔

باریدن

varitan

gwarag

 

باریک

barik

barag

 

باریک (آپ و شیر وپارچہ لطیف)

tanuk

tanakk

 

باز

apac

apc, pac

amac, hatt

کردگالی ءَ پاچ و خٹّ و آماچ گشنت۔ آماچ گمان ءَ اباچ ءَ درا تکگ۔

باز (مرغ شکاری)

caxrvak, cihr-ap

cagi-ut

خچر چک کہ رند ءَ چغلچکّ بوت ولے  بلوچی و کردگالی ءَ شنوچر ءَ گشنت پارسی ءَ حفاشی اِنت۔

باز (گشادہ)

visatak, ustik,

gisitag, gusadag

 

بازاری

vacarak, vacarik

bazarig

 

بازرگان

vacarak

bazarig

 

بازسانِ دیڑہ

karvanik

karvanig

 

بازشدن(شگفتن)

cosmagan

vis-kaftan

commagan

gis-kapag

pac buag

 

بازشناختن

uzvartan

uzmarag, wuz-cirrag

 

باز کردن

apac kartan

pac kanag

pac kanag

 

باز کردن (گسّودن)

visatan

gisenag

 

باز گشتن

vastan, frot vartitan

gardag, bir gardag

 

بازماندگن

mandakan

pad-mantagen

 

باز ماندن

mandan

parrextan

pad manag

pad racag

pad resag

 

باز ماندہ(نوادہ)

napat

pad-o-rec

کردگالی ءَ پدوریچ گشنت۔

بازماندہ (نسل تو یا آہندہ)

parrecanik

parrecisn

 

 

بازو

bazak, bazuk

bask,basik

کردگالی ءَ باسک انت

بازو(دربازوہاآوردن)

vaz

baz, ambaz

 

بازی(لعب)

vacik

gwazi

 

بازی(چکمہ،فریب)

vacik

bazi

بازی دیگ مصدر انت۔

باز یگر

 

bazigir

 

باز (باج)

baz

baj, baz

 

باستشنای

magar beka

yut-ic-hac

makan

 

باشد(فعل بودن)

bat

bat

 

باشکوہ(مثل صبح ِصادق)

bamik

bamig

 

باشکوہ(مثل بلندی)

burzak

burzag

 

باشکوہ (بلند)

burzen

burzen

 

باشکوہ (بلندی)

burzok

burzig

 

باشکوہ

burzisnomand

 

 

باشکوہ (باعظمت)

farrahomand

varryam

کاڈووریامیں دُھتکان

باشکوہ

 

varryaoman

 

باشکوہ

pahron

paron

 

باشکوہ

rayomand

ramen

 

باشکوہ

rocanak

rusinak,ruznak

 

باشکوہ

rosn

rosn

روشن لس بلوچی نامے او صفت ءِ وڑ ءَ دو گانگی گالور (مرکب) ءَ گون کیئت چوش کہ روشن دماگ۔

باشکوہ

varcavand

barsmand

 

باشکوہ

varcen

barsim,barams

 

باشکوہ(خوب زوردار)

xvarik

xvara

xvarag

گیشتر کردگالی ولوگانی ءَ کارمزبیت۔ خوارہ جتے بزاں شتر جتے

باشندگی

bavih

bayagi

 

باشید

bet

bit

 

باطل کردن(پس نشاندن )

(پش راندن)

pateranitan

padirandag

pagjanag

 

باعث نابودی شدن

nasanenitan

nasenag

نسگ و نُسگ ماں بلوچی و کردگالی ءَ مصدر انت۔

باغ

bag

bag,bag

کردگالی ءَ باغ انت۔

باغبان

bagpan

bagpan,

bagvan

 

بافتن(رئیسمان تاب دادن)

tatan

tanag

تنگ و ترگ ہردوبلوچی و کردگالی مصدر انت۔ گوستگیں زمانگی بنتوار،تت انت۔

بافتہ

tatak

tatag

شیگان پہ زرباری تننگ۔

بافرہ

farrahomand

varryam

 

بافضیلت

hunaromand

nevak-tom

hunarmand

nektom

 

باقی ماندہ

patayitan,

par-rextan

mantan,manitan

 

mantag,pad-

manag, sar-

ayag,pad-

recag

 

باقیماندگان

aparikan,

padigan,pad-

urecigan

 

باقیماندہ

aparik,

parrecanik

padig,

padurec

 

بال (پرواز)

batak

bal

کردگالی

بال(پرَ)

parr, parrak,

parik

parrag, parrig

ً

بالا(قدوقامت)

balao,oj,ul

balad

zi-(zil)

ً  اُل اُن بمعنی جسیم

بالا آمدن

xezistan

hizag

ً  ءَ خسنگ مصدر۔

بالاتر

apartar

abartar

 

بالاترین

hac apartom

ac abartaren

 

بالاترین طبقہ بہشت

balistan balist

balacan balac

 

بالانندہ

valisn-datar

balai- datar

 

بالای

apar hac-

apar

abar ac-abar

 

بالای

tar, tarist

tikka,tikkai

 

بالای

ulih

zilah

 

بالدار

parik

parraig

parra-dar

 

بالذّات

xvar-gorhiha

var-gawharn

 

بالش

balisn, valisn

balit, bali

 

بالش دہندگی

valisn,dahisni

bal-dayagi

 

بالش دہندہ

valisn datar

bal-dahok

 

بالغ(برنا)

purnay

varna

 

بالیدن(نمود کردن تناور ساختن)

balitan,

valitan

balarag

 

بالنگ

vatrang

badrang

 

بالین(بستر،بالشت)

balen,valen

askop,askow

balen

وقاب بالین مثل عقاب پرواز کنندہ

بام

ban,dar

bam, bamb

 

بامداد

bamdat

us,usbam

bandat

bamisar

 

بامدادی

bamik

bamig

 

بامزہ

pat-mecak

pa mazzag

 

بامزہ

mazakomand

mazagdar

 

بانگ

vang,drayisn

gwank drahist

 

بانگ زدن

vang zatan

gwank janag

 

بانگی

vagih

gwanki

 

بانو

banuk

banuk, godi

 

بانو (زن)

nairik

nayarig,narig

کردگالی ءَ نیاڑی انت مرد ءَ ارے گشنت۔ کوہنین سا کازبان ءِ گال انت۔ آرگ یا اُرغ دی گشنت۔

بانوی خانہ

katak,banuk

kuddik-banuk

 

بانوی

banukih

banuki

 

باوجود

apar

abed

 

باور

vavar

virravisin

bavar, gara-

vist

 

باوفا

astuvan

astovan

 

باہم(با این)

gume

gume

 

باہم

ham-

ham-

 

باہم

hamahik

hamahig

 

باہم(بودنی)

ham-butik

hambutig

 

باہم

hamgac

hamdam

 

باید

apayet

bahid

 

بایکدیگر راہ رفتن

hamcamisnih

hamcaisti

چمگ مصدر انت  ؎ بلوچی ءِ بور چو کوگ ءِ چمان اَت۔

بایگانی اسناد کشور

karita,nipist

-nimist

 

باین ترتیب

oronak

awe-gonag, egonag

 

باین جہت

et-rad

ham-cim

e rao, e rida

amecam

 

بت

but

but

 

بت(دیوتا)

dev,uzdes

 

 

بتکدہ

uzdes-tacar

-kacar

 

بتہ تیغ

xar

har,kuntag

 

بتہ شاہدانہ

san

sank

 

بجز

be hac

be ac,bad ac

 

بچشم

casmiha

camia

 

بچہ (پسر)

bacak, vacak

bacak

 

بچہ (ہفت مامہ)

haft-mahik

haft mahig,

hafto

کردگالء ام ہفتو گشنتے۔

بچہ (نوعمر)

kutak, retak,

rasik

kodak, cucag

 

بحث

ham patk

arisnih

uskar, uska-

risnih

palgar

 

بحث(ردبارہء نجوم

star, gouisnih

istargohi

 

بحث مجاز

patkar-ratih

palgar-radig

 

بحث و مجادلہ

patkarenitan

palgarag

 

بخار

dut

dit,ditalo

 

بخار آلود(اسب)

hosenak

hosenok

 

بخت برگشتہ

besutak baxt

be sutag baht

بے کردگالی ءَ بدل و واپس ءِ مطلب ءَ دنت چوش کہ بے النگ ،بے تنگ۔

بخش

baxs

bask

 

بخش (فردِواحد و جمع)

bahr, brin

bahr, bun

 

بخش

kart, fra

kart

kard,para

vand

کردگالی ءَ کڑدہ و بشخ وباروبُن وونڈو پارہ وپشّ گشنت۔

بخش(نصف برابر)

nemak

nemak

 

بخش (مقّررہ)

tow, nisng

topaw,tunk,

sung

بُن بارین مردمانی یک باروونڈ گشنت

بخش(مال فروختن)

apaxsisn

baskic,

baksist

 

بخشا یش

 

 

کردگالی بشخینچک

بخشایشگر

apaxsisy-

isnigar

baksisgar,

lakkbaks

 

بخشانیدن

apaxsayitan

baksenag

کردگالی بشخفنگ

بخشش

baxsisn

baksist,

baksist

 

بخشش

dahisn

datarih,

savakih,nivek

dron

dahist

datari

 

بخش کنندہ

datar

datar

روزی رازمین ڈاٹا ءَ بہریگیں ونڈی ایراَنت۔

بخش کردنی

bahrik

bahrig

 

بخشندگی

vandgarih

vandgiri

کردگالی ءَ ونڈگری گشنت۔

بخشیدن

baxsitan,datan

baxsenitan

baksag,dayag

baksenag

 

بخرد

pat xrat

pa hurud

 

بخوبی

xupiha

sarriha,

jwania

 

بخُور(خوشبو کہ در آتش اندازند)

boyo,boy-

vajarak

vassbod,dup

کردگالی ءَ گندی گشنت۔

بخُور دادن

boyenitan

bod dayag,

gand dayag

 

بد

vat

bad

 

بد

vatak

vaden

 

بخوردادن(خوب بودادن)

hu-boyitan

وشبودگ،وشبودیگ

 

بدتر

vattar

badtar,battir

کردگالی بدتر،بتر

بد

dusak

 

دُوشک ماں کردگالی ءَ مار ءَ گشنت۔

بد(نابہ)

anak,avah

aparon

nagih

 

بد(دیوانہ)

gannak

gannox

ganok

 

بد اندیشہ دوشمن

dusmen

duzman

کردگالی دشمن۔

بدبخت

vatbaxt

badbaht

کردگالی بدبخت

بدبخت(بدحال)

zatak,tapah

zadag,taba

کردگالی

بدبخت (پائمال)

patiyarakomand

anakih

lillopatiyar,

patiyarken,pathen

کردگالی

بدبختی

zatakih,tangih

zadagi,tanki,

nagihi

کردگالی

بدبختی(دربخت نداشتن)

anapatanih

napatanih

کردگالی

بدبُو

dus-gand,

gandak

gandagen bo

haraben-gand

badbo

سردار چاکر خان رند گشنت  ؎

تواماگنددک نپاتانی

ماں سرءَ سوپریں انگران ڈوہے۔

بہ(چیز یا ذی حس)

gandak

gandag

کردگالی گندھ،خرابوگند۔

بدبوئی(خرابی)

gandakih

gandagi

ً  گندھی۔

بدتخمہ(تخم بد)

dus-tohmik

badtohmig

کردگالی ءَ تمخِ بد

بدتری

vattarih

badtarig,

battir

ً  بتری

بدجنس

vatak

 

 

بدجنس

vatgohr

badgawhar

 

بدجنس

vatzahrak

badzahrag

 

بدجنسی

vatakih

 

 

بدچہرہ

vat-cihrak

badcehrag

 

بدحساب

vat-hamar

badmarenok

badmar

(guhmar)

 

بدخواہ

kenik

kenag,kenag

 

بدخواہی

vat-xvahi

badvahi

کردگالی  بدخواہی

بدخرد

vat-xrat

nahurut

 

بددل

vat-dil

bad-dil

اُست گندی ماں کردگالی

بددلی

vat-dilih

bad-dili

 

بددم(بدنفس)

dus-daft

daft-jaf,

-dabb

کردگالی ءَ جت کتگ مصدر انت۔

بددین

ak-den,

dus-den

bad-den

 

بددینی ناراستی بددین

akdenih,druvandi

druhvandi,druh-

bazi

کردگالی ءَ درہ ہبازی۔

بدر

pur-mah

puraven mah,

purawmah

 

بدروان

ak-ruwan

badraw

 

بدرستی(بہ درستی)

rastiha

pat namcist

rastiha

pa namicini,

pa gwacini

راستی اَٹ ماں کردگالی

بدروش

dus-rawsn

badrawist

 

بد زہرہ

vat-zahrak

bad-zahrag

بدزارک ماں کردگالی ۔

بدسایہ

dus-sayik

baden sayag

 

بدسخن گفتن

joyitan

 

 

بدسرشت

vat gohr,

dus-cihr

badgawhar

 

بدسرشت

dus-tohmik

bad-tomig

 

بدسرشت

dus-nihatik

bad-niyadg,

bad-nihat

 

بدسرشت

dus-dohak

bad-usmar

 

بدشمار

vat hamar

bad usmar

 

بدطینت

vat gohr,

vat cihrak

dus-nihatik

dus-casm

badgawhar

bad ceharag,

badniyadag,

-camm

 

بدطینتی(با بھی)

vata-kih

baden-gih

badgihi

 

بدعت گذار دردین

varanik

 

 

بدعمل (بدکار)

dusik-kar,

-basitar

basik-kar

baskar

 

بدعمل(منحرف)

dusak-marz

be-murzig

بے مرزی ماں کردگالی

بدفکر

dus-humat

behomet

بے اُومیت  ً   ً

بد فکر (بدخرد)

dusxrat

nahurut

نا مُروت  ً  ً

بدفکر(بدنیت)

dusman,

dus-men

dusman,

duzman

دشمن   ً   ً   ً

بدفکری

dusmanih

dusmani

ً    ً    ً

بدکار

anak,dusak,

mar

na-nek,dusag,

mar

ًمارودشگ ہردو استعارہ ءَ بدین چی ءَ پہ کار مرز بیت۔

بدکینہ

kenik

kenag,kenag

 

بدگفتار

dus-huxt

cap-hut

چپّ ہُوت ماں کردگالی

بدگو

dus-gowisn,

spazg

badgohist,

badgo

 

بدمزہ

dus-micak

badmizzag

بدمزہ ماں کردگالی

بدمنش

dusmensn,

vattar

mansis

dusagn,battir

menist

 

بدن

tan,harp

kalpat

badan

kalib

 

بدنام(دشنام)

dusnam,

dussrsw

dusrawenitak

dusman,zah

bad-sarentag

 

بدنثراد

vat cahrak

dustonmik

bad cehrag

bad-tohmig

 

بدنظر

dus-casm

 

 

بدنفس(دم)

dus-daft

-daft, daff

jaff,

دفتان کوہ ماں ایرانی بلوچستان ءَ انت کہ دفّ کنت۔

بدنیتی

vat-dilih

dusmanih

baddili

duzmani

 

ندون

be,be hac

ape

be,be ac

abed

کردگالی بیدیں۔

بدنہر

var hunar

bad hunar

 

بدی

vatih

vatakih

vattarih

dusih

badi, badig

battiri,

dahusi

کردگالی

بدی(ضدّی و نافرمان)

ak,

vizagih

agg

یگ ماں کردگالی

بدی(نا بھی،خستہ وبدرنگی)

anaikh,

apa-ronih

nagihi, abe-

roni,beronig

؎  یاگین کلات بے رون اَنت۔

بذر(تخم)

tom, tohm

tohmak,

susr

tom, tohm

تمخ ماں کردگالی

بذرافشاندن

kistan

kisag

 

بذر البنگ

mang

 

 

بذل کنندہ(بارکنندہ)

 

بر (بالا)

vandgar

 

apar, bar

oj,ul

vandgir,bano-

vand kangk

apar,awar

bir,baj,ul

کردگالی ونڈ گرونڈ کروک۔

بر(میوہ)

bar, mivak

bar, nivag

 

بر(سینہ)

var

gvar

کردگالی  گور

بر(ازبر،حفظ)

varm

varram

ً

براحتی

fraxviha

frasia

 

برآشفتگی

ahitih

ahtagi

 

برآشفتہ

ahit

ahtag

 

برآشفتی

asaftan

asuptag

بلوچی ءَ ایوک ءَ شاعری ءَ ایشی فاعل کارمرز بیت پیش تمنگی ماں کردگالی ہمکون ماں کردگالی مثال کن کون یعنی منی برابری ءِ۔

برآمدگی

pestakih

darahtagi,

dargejagi

 

برا(تیز)

burak

burrok

 

برابری

ham-kunih

ham-goni

 

برادر

brat

brat

 

برادردروغین

bartarot

brato

بلوچی وگدانچین چہ پت مات اوچَک ئے نپتر، ماتو او چکّو انت۔ ماتو وچکّو کردگالی دی انت اَنت۔

برادری

bratih

ermanih

brati, bratig

 

برانگیزندہ

jumbak

jumbok,

jumbenok

 

برای

o-pat ra

ai, pare

 

بربستن

apar bastan

pir bandag

 

بربط

barbut

 

 

بربط نواد

barbut-sray

barbat-sar

 

برتران

hacis masan

acis mazan

 

برتری

aparih,ulih

abari, balih

 

برتری

masih, patih

mazani,

patani

 

برتری

pahromih

 

 

برتری

salarih

salari

 

برترین

apar-vecih

baren

abargeti

baren

 

برترین برتر

balistan

balist

 

 

برترین دانش

mahist akasih

maz-agahi

 

برج اسد

ser

ser

 

برج جدی

nahazikan

vahik

 

 

برج جواز

do patkar

 

 

برج دلو

dol

dol

 

برج حمل

mes, varak

mes, gvarak

 

برج سرطان (خرچنگ)

karcang

cang-ask

 

برج قوس

namasp

nemasp

 

برخلاف حقیقت

drozen,

drozen

drogen

 

برخلاف قانون شرع

adatiha

bedatia

 

برخاستن

ustan,ostatan

ustag,kustag

 

برخیزاندن

ostenitan

ustenag

 

بردن

apurtan

apurtan

 

 

بردن(عمل بردن)

barisn

burtin

 

بردن(بہ زور)

nitan,

anitan

zinag

 

بردن (باز بردن)

vacitan,va-zitan

va-zenitan

zinaenag

 

بردہ) بندہ(

zamonitan

bandak

bandag

 

بردہ شدہ

apar

 

 

بررسی

vicuyisn,

nikir

uskar

 

 

بررسیدن

apar rasitan

bir/awar ra-

sag, bir

 

بررسی کردن

”    ”    ”

”  ”  just-o-

purs kanag

 

بررسی کنندہ

nikir

vijustar

nakir,just

kanok

 

بُرز

burz,burz

burz,burz

 

بُرزشمندی

burzisnoman-

dih

burzgvandi

burzmandi

 

بزرگر

varzvar, varz

kartar

bazgar

barzakar,

bazzakar

 

برزناکی دجلال

burzenakih

burznaki,

burztiri

 

بُرز (مقام)

burzak

burzag

 

برزین مہر(نام خاص)

burzen mitr

burzen mehr

 

برسم(گیا متبرک کہ ہر آن گوشت گائو قسمت کردند)

barsom

barsom,

barsom

کردگالی برسونک، بلوچی ام گوک ءِ گوشتان برسونکان باردونڈ کرتنت۔

برسم چین

barsomcin

barsom-cinok

barsomcin

 

برسم دان

barsomdan,

mahroy

 

 

برسم گیاہی

urv-aren

barsom

 

 

برف

vafr,

snahr

bavr, vavr

gvar,

gwarik

 

برف آلود

vafren

baven, gvaren

gwariken

garagen

 

برف آور

snezak

snazag

بلوچی و کردگالی ءَ شنزگ ءِ مطلب برف دھور ءِ ترندین درہداِنت

برف دار

vafromand

gwarikbund

 

برفی

vafran

bavren,

gvaren

 

برف (بادبرف آمدشمال وشمال غزئی)

vafrenak

gwariken,goren

goric(gwar-ric)

کردگالی گُورِیچ

برق

vir

gir, girok

(girt rok)

 

برقرار ساختن

vinartan

ginnarag

 

ًًًٍٍٍٍ   ٍ    ٍ(پیراستن)

virastan

paresag

 

برشستن

bristan

brejag

birezag

 

برشستہ

bristag

brejitag

 

برقرار شدہ

vinartak

ginnartag

 

برکار

aparkar

parkar,

parkkar

 

برکت

apatih

apati, abati

 

برکشیدن

ul burtan

hanjitan

ahixtan

bol barag

 

برکشیدہ(آزار بند)

ahinjag

ahnjag

 

برگ

vark,varg

vark,varg

 

برگ درآوردن

tandih

trikk

 

برگزیدگی

cinisn

citin,cinist

 

برگزیدگی

vinisn

gicen

 

برگزیدن(چیدن)

cinitan

cinag

 

برگزیدہ

citak

citag

 

برگزیدہ(سنگ ِمیل)

citak

cedag,cetag

کردگالی

برگشتگی

be vartisnih

bir gardisni,

bir gastagi

bir gardisti

 

برملا کردن

askarakenitan

askarenag

کردگالی

برنا

apurnay

apurnay

varna

 

برنابی(نوجوانی)

aparnayik,

apurnayih

varnaig,

varnahi

 

برنج

virinj

birinj

کردگالی

بُرندہ

burak

burrok

 

برندہ(منسوب بہ تر شیدن)

karrenitar

karrenok

کردگالی ءَ گرّوک

بّرہ(بچہ ء میش)

varak,

varrak

gwarag,

gvarak

gvarag

 

برہنگی

brahnakih

brehnagi

 

برہنہ

brahnak

brehnag,

luc

کردگالی

برہنہ(سروغیرہ)

lutak

lut, lutk

 

بُریدن

buritan

burrag

 

(براندن

burinitan

burrenag

 

بُریُدن(تراشیدن)

karitan,

kasitan

karrenitan

karrag,

trasag

karrenag

کردگالی

بریُدن (دردیدن)

darutan

daraw kanag

runag

کردگالی دروکننگ رُوتنگ

بری از عیب

apityarak

bamiyarig,

miyarsakk

 

بریدن ملف (گیاہ)

gastr

dravisnih

giyab-draw,

kahron

 

بُریدہ

burritak,

kartak

burritag-,

karritag

 

بریدہ شدہ

garitag

 

بز

buz, buzak

buz, buzak,

buzo

گڈسری دونام ماں آزمانکان کارمرز بنت۔

بزرگ(صاحب ایمان)

vuzurk

vuzurg,

buzurg

 

بزرگ

vazurg,vuz-

urg

 

 

بزرگ(گوندہ)

zand

zand

 

بزرگ(کبیر)

mas-, mazan

maza-,

mazan

مزہ ماں کردگالی ءَ بازیں دوگالیں لوزاں کار مرز بیت چوش کہ مزہ سرہ مزہ لٹک وغیرہ۔

بزرگ(بلندی )

(مقام بلند)

burzak

burzag

 

بزرگ(وزن دار)

giran

giran

 

بزرگ(مرتبت)

meh

mehtar

 

بزرگ آگاہان

akas-pat

agapati

 

بزرگ اُمید

mas-pat

mazahomet

 

بزرگ تر

mas-tar

mastir,

maztir

 

بزرگ قران

hac-is masan

ac-is mazan

 

بزگ خانوادہ (کدخدا)

katak-

xvatay

kudikk-huda,

kawda

 

بزرگ داستان

mas-dastan

maza-dastan

 

بزرگی

masenih,

masih

mazani,

maznig

 

بزرگ شدن

balitan

bolag

بلُّن مننگ

بزرگ مردی

mas-martik

maza-mardi

 

بزرگی

vazurgih

skod, varj

 

 

بزرگی دوست

masai

mazani

 

بزغالہ

vahik,vaik

vesak

zahik, gvask

 

بزکوہی

pacan,

vahik

pacin

 

بزم (آورد شیرینی)

bazmavart

bazm-ay vard

 

بزمادہ(کوہی)

xar(xarraf)

harraf

 

بِزہ (گناہ، خطا)

bacak,vacak

bazzag

 

بِزہ آہین

bazak adven

bazzag-adenk

 

بِزہ کار

bacak-kar

bacak-gar

bazzakar,

moto

 

بزہ گر

bazak-kar

vacak-gar

 

 

بس

vas

bass,vass

 

بستر رود

mag

men

 

بست(بستہ)

bast

bast

 

بستر

vastar

vastarag

vastrag,

bistrag

 

بستر(جاہ خوابیدن)

taxt-gah

taht,nipad

 

بستر

dusak,pasisn

matak

 

 

بستر گاہ

vistar-gas

vistrag-jah

 

بستگان(اندر)

manikan

manen

 

بستگی

patvand,

bastisn

pirband,bast-

ist, bastin

 

بستن

bastan,

vastan

bandag,

bandag

 

بستن(تہ کردن)

pasenitan,

pasenenitan

patayag,

patayenag

 

بستہ

akustan,

bastak

bastag

 

بستہ بودگی

bastisn

bastin

 

بستہ شدن

pat-vanditan

pir-bandag

 

بستی (درحالت بستن)

bastik

bastig

ہرّان گڈتگ بسیتگ ءِ

بسُد(مرجان؟)

vussat

gisad,gisid

 

بسط(کشادگی)

sahmanak

sammaw,gusad

 

بسیار

vasyar

vasiya

bisyar

bazia

 

بسیار(وسیع)

freh

prah

 

بسیار(فراوان)

aper

per,pirawan

 

بسیار (آبی)

vas-apih

bazapi

 

بسیار بد

vattar-tom

battiren

 

بسیارہا

vassan

vazan,bazan

 

بسیج شدہ

pasijak,

pasicak

bastag

 

بش(گیاہی زہر آگین ِطبی)

bes

pis, buc

بُوچ ماں کردگالی و بلوچی ہربُوٹگ ءِ گشنت۔

بُش (یال اسب)

bus

busk, buck,

bus

 

بشاش(خوش وخرام)

hu-ram

hurram

 

بشقاب

tast,

patisxvar

tast

کردگالی

بشقاب گرد

astak

assag

 

بصیرت

nikezisn

nikozant,

sarrzanti

 

بطری

jamak

jamag

 

بعد

pas

pad

 

بعدین

passen,paoen

paden

 

بعکس

be

be

 

بعلاوہ

be

be,bed,aded

کردگالی بے، بیدس

بغ

bag

bagia

 

بغداد

bakdat

 

 

بغل

kas,kasak

kas

کردگالی کشُ

بقا

estisn

astin,astig

 

بقایا

mandaken

mantaken,

mantagen

 

بقیہ

par-recanik,

han

aparik

pad-o-recen

 

padig

 

بلا(آفت ،وبا)

margih

margi,mirgo

 

بلاش(نام خاص)

valaxs

valas,balac

balas

بلوچی و کردگالی ءِ لس نامے

بلا فاصلہ

ham-zaman,

ham-daman,

andar zaman

has,

pat-gyak

ama-daman

ama-zaman

dar-zaman

کردگالی امُودم ،اموزمان

بلخ (شہر)

baxl

bahl

بخل ماں کردگالی

بلع

oparih,

zatarih

awgari,

kakari

 

بلع کردن

gukarihitan

kakarag

کردگالی کو ُکارِنگ

بلغدہ

opar

awgar,

awgarok

kakarok

 

بلعیدنی

opartan

gokartan

awgarag,

kakar-

 

بلعیدن(ابر)

govari-tan

ag,govarag

 

بلغم

drem

 

 

بلند

buland

buland,

bulund

 

بلند(مقام)

burzak

burzag

 

بلند(قد)

ul

dil,bal,zil

 

بلند(قدوقامت)

balao

balad,

balao

 

بلند

balistik

balahig,

zilag

 

بلند بالا(بودنی)

hurustak

awrustag-

 

بلند ترین قلئہ البرزکوہ کہ (دیوان از آن بیرون ایند)

are-zur

arg-zor

 

بلند دستی

drayitan

darrayag

 

بلند روشنی

buland

ravisnih

buland rawtin

 

بلندشدن

 

بلند شدن

xastan

 

ustatan

hizag,

hinzag

ustag,

kustag

بڑزخسنگ کردگالی

بلند کردن

burzitan

burz kanag

کردگالی

بلند مرتبہ

burzen

burzen

ً

بلند مقامی

mas-gasih

maza-gisi

 

بلند منشی

tar-menisn

tarr-mannat

کردگالی

بلندی

bulandih

bulundi,burzi

ً

بلندی(بزرگی)

bar

tar,bar

tabbar

tu,ti

کردگالی

بلندی

burz

burzi,

burzig,

 

بلندی(قدوقامت)

balao

balad

 

بلندی(قلئہ کوہ)

cakat

jikk,sikk

 

بلوچان(قوم)

balocan

balocan

واجہ فرہ وشّی اے گپ پدرانہ کُتگ کہ بلوچانی نام پہلوی ءِ تام کتاب ءَ اِنت۔

بلوغ(دختر)

pazamisn

paigla

 

بلوغ(عقل ورتبہ)

mestarih

mastiri

 

بلوغ(پسر)

purnihi

varnihi

 

بنا ساختمان

desisn,

destak

dasag

 

بنا کردن

dezitan

dizag

 

بناث النعش

haptokring

 

 

بنام(معروف)

namcistik

namcass

 

بن(قسمت زیرین درخت وغیرہ)

bun

bun

بن وبنڈ وپنڈو دگہ انچین ماں کردگالی ءِ سیالی دارنت۔

بن( ً  ًظروف وغیرہ)

kun

kun

 

بن( ً  ً شخص)

kun

kun,kin

کردگالی

بند

band

band

 

بند(دام)

nivandak

 

 

بند(شعر)

vicast

 

 

بند(نخ)

onor

 

 

بندانگشت

banjak

buncak,bog

 

بندبازی

andarvay

vacik

andarwahi

gvizi

 

بن دار(بند مضبوط)

bunomand

bunno,

bunnaw

 

بن داشتگی

bunyastih

bunyasti

bunasti

 

بندگی

bandagih

bandagi

 

بندہ

bandak

bandag,

bandas,

کردگالی بندغ

بندہ (اطاعت گذارمطیع)

erman

erman,

ermat,

 

بندہشن(نخستین آفرینش)

(نام کتاب زرتشتی)

bundahisn

bundat

 

بنقشہ ء (گل)

vanafsak

banapsag

 

بن کدہ(انبار)

bunkatak

bun-kudik

bundar

کردگالی

بنگ

mang

bang

ً

بنگ ویشتاسبی

mang-i-vista-

span

گشاسپانی بنگ

usaspani- band

 

بنَہ (سازمان)

bunak

bunag

بُنہ کردگالی ءَ

بُنی (ازلی، مستحکم)

bukik

bunig

 

بُنیاد

bun

bun,bunat

کردگالی ءِ بُنیات

بُنیاد

bun-e-datak

bundat

 

بُنیاد کردن

nihatan

niyadag

 

بواد

bavat

buvat, bat

 

بودگی

bavih

bugagi,

buhai,

butin, bitin

ایشی بوتن ناممکن اِنت۔

بودن

butan,

estatan

buag,biag

است ءِ مصدر است ماں بلوچی نیست پارسی ءَ ام نیست ولے بلوچی ءِ گوشتگین زمانگ ءِ است۔

بودہ بودن

(estatat)

(estatat)

 

بودن (باہم)

hamahi

hamuki

 

بودن(باہم)

apakitan

tipak,kanag

 

بودن(  ً)

ham baveni-

tan butan

hamuk buag

biag

 

بودہ

butak

hutak, bitag

butag

 

بودی

butih

butay

 

بوران سرمای سخت بابا دوبارانِ شدید

damak

 

 

 

 

 

 

بورہ

borak

 

 

بوزینہ

kapig

sadu

 

بوستان

bostan

bostan

 

بوستان بان

bostanpan

bostanpan

 

بوسیلہء

pat

par, palmina

 

بول

peskar

 

 

بول  کردن (مورموردگاہ)

gomezitan

 

 

بول گاہ

gomez

 

 

بوم

bum

bum

 

بوم(مرغ جند)

vahuban murg

bumb

 

بوی

boo/boy

bo

گند ماں بلوچی و کردگالی ءِ لو ءِ واست ءِ کارمرز بیت بد ءِ سرگال ایشی مثال دنت مثلاً بد بو ،وشبو۔

بوی بد

dus-gand

bad-bo,

badgand

 

بوی بددادن

ganditan

gand

gand dayag

 

بوی خوش

bod

vas-bod

vass-boo

خوشبو گند ماں کردگالی

بہ(حرف اضافہ)

be-

o

pat

be-

o

par

 

بہ او

pat-is

par-is,

pare

 

بہ (خوب)

veh

geh, gih

 

بہ (میوہ)

beh

ber

 

بہا

vahak

bahag

 

بھا تصّوف

arj

arj

 

بھا

sang

barisn

sung

 

بھار

vahar

bahar

 

بھانہ

bahanak

bahanag

کردگالی

ً   پیشگی

bihanak

vahanak

biyanag

بیانہ ماں کردگالی

کردگالی

بھر

baxsisn

baksist,

baksic

 

بھدوصت

veh-dost

gihen dost

 

بھرام(نام خاص)

vahram

gwaram

 

ً   ً   ً    ً)

varhran

gwaran

 

بھر

bahr, nirmat

bahravar

 

 

بھر مند

bahrmand

 

 

بھرہ(سود،ثمر)

bahrak, bar

bar

 

بہشت(بہترین جاہ)

vahist

bahist

 

بہمان(نام خاص)

vahman

gahman

 

بھمرد

vehmart

gihmart,

gihmurt

 

بہ مردی (بہادری)

veh-narih

gih-nari

 

بہمن داری(رفتار خوب داشتن)

vahuman

darih

gahmuz,

gumuz

 

بہمنش

vahuman

menisn

gih-mann,

gih-mannat,

gahmand

 

بہ منشانہ

vch menisnia

gihmannia

 

بہمنشی

veh menisnik

gehmannig,

geh-mannatis

 

بہمن مرغ(جغد)

vahuman

murg

bumb murg,

bumb

 

بہیای

vehnamik

gehnanig

 

بہیزگ

vihezak

 

 

بہنیرکی(سال کبیسہ دار)

vihezakik

 

 

بہنیرہ کردن

vihecenitan

 

 

بی

ape

abe abed,

be-

 

بی آب

anap

beap,hinar

 

بی آبرو

dusapak,

rusvak

darrapag,

rusvag

 

بی آوزو

akam

akim

ekim

کردگالی ءِ ایکیم

بیابان

viyapan

giyaban,

viyawan

ً بیا بان یا گیادان کردگالی ءِ بیئے چہ ساہ ءِ درکیئت کہ پارسی ءِ گیاہ او بلوچی ءِ گیاب انت

بی ابتداء

asar

be-sar

 

بیابان

vaskar,

viskar

giskar,kicar

بزان کاہ ءِ گشنت

بے اثر

ape-tuxsay

abe-tukk,

be-tukk

 

بے ادراک

aboo

naboo

؎  بلوچانی کلم نبستگ اُبن کتگ کردگالی ءِ کار گونگ اِنت۔

بے اثر ماندن

niyastan

nisag

 

بے بُنیاد(برباد ونیست)

abun

abun

 

بیان

guftarih

guptarig

guptarag

 

بی انتہاء

(فرادان)

afrzam

gurazam

gosam

 

بی انتہائی

asarih

asarig

 

بی اہمّیت

visand

 

 

بیج(نژاد، تخم)

vej

vijj

 

بی جان

ristak

ristag

 

بی بر

apebar

ristar

be-bar

جاندار، جانور

بی بُن

abun,

apebun

abun,be-bun

 

بی بود

ape-but

bebut

 

بی بودی

apebutih

be-butig,

nabuti

 

بی بوی

aboo

apeboo

be-bod

 

بی پاسخ(لاجواب)

apasaxv

be-passav

 

بی پروا

asa-manisn

asa-mann,

 

بی تجربہ

anazmutak

nazutak

 

بی تجربہ

anazmutak

naazmutak

 

بی تردید

apeguman,

aguman,evar

beguman,na-

guman

 

بی ترس

anabim,az-

mension

 

 

بی تشخیص

nagisin

 

 

بی تعمیم(بے عزم)

akamak

nakamag

 

بی تقوای

dravand,

drujih

ahramok

druhbundi

druhi,druh-

bazi,na,ramag

 

بے توان

nakar

yakkar

کردگالی ءِ یکّار

بی توجہ(بے آرام و خستہ حال)

sutak

vistar

sudag

gistag

 

بی جاہ

ape-gas

be-gis

 

بی جامہ

ape-yamak

be-jamag

 

بی جان(ناقص)

uzit boo

 

 

بی جنبش

acandisnik

be-candistig

 

بی چارگی

acarakih

becaragi

 

بی چارہ

acar

nacar

 

بی چارہ

acarak

anacarak,

apecar

becarag

 

بی حاصل

avin,butakih

abun butagi

 

بی حالی

akari,

be-sutakih

yakkari,

beasudagi

 

بی حد

ape vimand

be-sim-o-and

 

بی خبری(ناآگہی)

anakasih

na-agahi

 

بیختن

vaxtan

 

کردگالی ءِ بیغنگ

بیخودی

dus-xvatih

be-vati

 

بیخورش

axvarish

be-vardin

کردگالی ءِ بیخورد

بید(درخت سایہ دار)

vit

get

 

بیداردل(مغر)

zenavand

zinibund

کردگالی ئے زنہ گشنت ہوش و حواس ءَ

بیدرد

kem-ranj

kammarnj

 

بید مجنون (درخت)

vitopat

get-e-patk

 

بیددام

frasavand

 

 

بیدین

dus-den,

akden

 

 

بیدین(سرکش،ناتسلیم)

ahramog(k)

naramag-

na-bamag

 

بیدین(مرتد،دھوکہ باز)

druvang

krvand

druhvand

druhbaz

 

بیدن (ازخالی ویران)

apa-ron

aberon

beront,beront

؎ بے رونیسّ کپے

بیدین (بے یقین)

apa-ron

an-astuvan

be-awstopan

be-awstdar

 

بیدینی

adenih

beding

 

بیدینی (مُلحدی، ناتسلیم)

ahramogih

ahramokih

naramagi

nalamagi

 

بیدی(مرتدی دھوکہ بازی)

druhvandih

druhvandi

 

بیدینی (منافقت)

karapi

kalapi,

kalpi

 

بی رامش

arsmisn

naramat

 

بی راہ

ape-ras

aberah,be-rah

 

بی رحم

anamurz

bemurzi,

namurz

 

بی رحمی

xrukih

 

خَری ماں کردگالی ءَ

بی رنج

abes-asez

nabazn

 

بی سایہ

nasayak

nasayag,

besayag

 

بیردن

aj,beron

manj,baj,

vaj

 

بی نیاز (ازدارائی و خواستہ)

xonsand-her

horsand-vir

دیر ماں کردگالی داوگانی ءِ دُنیا ہی وایگ ُ لوٹان گشنت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پ

 

 

 

 

م۔ش

 

پا

pao

zang

pao,pad

zeng,zenga

l ing

رشکانی و کردگالی ءِ پاد عوگوڈ بزاں کُونڈ ءَ برز ءَ دان ءِ پلو ءِ گشنت۔

پابرہنہ

amok

sapad

کردگالی ءَ شپاد

پابک (نام خاص)

papak

babak,

ababak

ً

پاپوش

kafs

kaws

 

پاداش

paddasn

padast

رشکانی و کردگالی ءِ کوش جینانی پاز وار ءِ گشنت۔

پاداش (افروی)

mozd,mizd

puhl, nirmat

muzd,puhrya

کردگالی

پاداش گیرندہ

mizdvar

muzdvar,

muzzur

 

پادشاہ

pataxsa

badisa

کردگالی

پادشاہی

pataxsayih

sahih

padisahi

sahi(g)

ٍ

پادشاہی توانا

tuwan-

pataxsahih

tuwanen

badisahi

ٍ

پار (گذشتہ)

par

par-

ٍ

پارچہ ظریف

bop

bop

ً

پارسی (نسل)

parsik-

parsig

پہلوی وبلوچی ءَ لوز ءِ گڈ سری توار اگہ سُبکیں توارے ،داں ـ، ھ یا گہ مان کاینت۔

پارسی (جمع)

parsikan

parsigan

 

پارگی

rasag

rasag

 

پارہ

parak

parag

کردگالی ءِ پشُ و پارہ گشنت۔

پارہ آجر

kaluk

 

 

پارہ پارہ کردن

kirrenitan

 

 

پارہ ستان

parak-stan

para-pul

کردگالی ءِ پارہ پُلوک

(رشوہ گیر)

 

 

 

پارہ کردن

kaftan

kuttag

ً مصدر کُٹنگ

ً   ً  (تراشیدن)

karrenitan

karitan

karrenag

karrag

ً  ً   کَرّفنگ

ً   ً  گسستن)

visastan

gisag

ً   ً  کرّنگ

پازن

pacan

pacin,pasin

پارسی ءِ مادگین کُوہی بز ءَ گشنت۔

پاسبان

paspan

paspan

بلوچی ءَ پانگ مصدر اِنت۔

پاسخ

pasaxy

patvac, ak

passav

padvacin

 

پاسخی

pasaxvih

passavih

 

پاسداری

pasdarih

pasadari(g)

 

پاشنہ

pasnak

kuri

 

پاک

anahit,pak

 

 

پاک (را)

apecak

becirk

 

پاک (ازردی پاکی)

apecakiha

abecirkiha

 

(ازگندگی)

ape-riman

be-rem

 

پاک شدہ

pakenitak,

pulitan

pakalok,

palarok

 

پاکی

pakih,

patyapih

paki,

payapi

 

پاکیزہ

pakizak

pakizag

 

پالای

palak,

palay

 

 

پالایش

palayist,

palayisn

palayist

 

پالا یندہ

palak

palok

 

پالایندہ ہوم

hom-palak

hum-palok,

palokk

مثال ءِ کردگالی و بلوچی ءَ شیر پالونک آسمن یا دار ءِ گنت۔

پالائیدن

palayitan

 

 

پالودن

palutan,

palayitan

palarag

 

پالودگ

palutak

palartag

 

پانزدہ

panzdah

panzdah

 

پانزدہم

panzdahum

panzdami

 

پانصد

panjsad

pancsad

 

پایا

der

 

 

پایان

anjamisn

dumb

 

 

پایان رسائیدن

uzitan

 

 

پایانی

frajamik

 

 

پایہ تخت

dar

 

 

پایہ

padak

padag

چادمادگ ءِ پشّ ءِ جوان گس دو پادگ ءِ ماس ءَ جوان کس

پاہین (تہ)

payen,

teh

tah

 

پاہین (اندر ،زیر)

adar,azer

andar,cer

 

پاہین (فرد)

ni,tar,nisip

nitak

nisip,nitakai

-tir

بلوچی کردگالی ءَ نہ گوں بازیں گالان لگیت چوش کہ نجل، نگیگ، نکش ،نگور نَبرّولے بازیں نہ لگیت چوش کہ نشیب ءِ شیپ ام گشنت نسیف ءِ ام گشنت۔

پاہین تر

ertar

ertir

 

پاہین ریز (تفُو)

nidvar

nigvar

 

پاہین رنختن (ایر)

nidvarisn

nigvarten

 

پتشخوار کوہ،گر

patisxvar-

gar

kof-i-   ”

koh,kos,gar

گَر بلوچی و کردگالی ءَ کوہ ءَ اماتلار ءِ گشنت کہ اُدو ءَ آپشارے جوڑ بیت او گانی ءَ کوہ ءَ غرگشنت و کردگالی ءَ مشُ

پتک (چکش ،آہنگران

patak

 

 

پتیارگی (مخالفت)

patiyarakih

 

 

پتیارہ (مخالف)

patiyarak

 

 

پختہ گفتار

puxtak guftar

puxtag

پختگ ماں کردگالی اما زاھگ ءَ گشنت کہ وتی وہی ءَ   پیش شیواریںگپ جنت۔

پختگی

pazamisn

 

 

پختن

pacitan,

pazitan

pacag,

 

پختہ

putak

puhtkag,

passitag

 

پخش (بخشی از کتاب وغیرہ)

kartak,hat

kard,kurdag,

laht

کرڈے میش و بزکہ کساس ءِ دہ ہفت ماں کردگالی ءَ خوردہ گشنت کُروک زمین ءَ یک باروونڈ ءَ گشنت۔

ً  شدن

recitan

ricag,

 

ً   کردن

visandan

gisenag

 

پخش کردن

franaftan

parrenag

 

پدر

pit,pet

pit,pio

 

پدر  (بزرگ عمو)

niyak

niyako,nako

 

پدر کوچک (مہربان و قابل مہر)

papak

naxo,babul

babak

بابک، بابل ماں کردگالی

پدر (شخص ناشناس)

 

babako

کردگالی نادرستین مردم ءَ گشنت، نوشکے دمگ ءَ مرد کو گشنت۔

پدری

pitarih

pitig

 

پدید

pat-dit

padit,

padist

 

پدید آمدگی

vartisnih

gardistig-

 

پدیدار

pat-dit

par dit,pa- didan

 

پدیدارشدن

jastan

 

 

پدیدارشدن گل برروی شاخہ

tandih

 

 

پذیرائی

handemanih

hamdemani

 

پَر

parr,

parik

parra,

parrag

 

پُر

pur,purr

 

 

پُر (بسیار پُرشدن)

uspur,ospur,

ik

asparok,

saparok

کردگالی ءَ ام ساپاروک یک دگر ءِ سر ءَ پڑی جنوکیں چیہان گشنت۔

پُرآب

pre-ap

pur-ap

 

پر آبی

vas-apih

baz-apig

 

پُرارزش

arzanih

arzanig

 

پرافتخار

burzavand

burz-w-bulund

 

پراکندہ

paragandak,

visup,vicarak

suptag,

gisarok

 

ً  ساختن

visuftan

supagt,

sinag

 

ً   کردن

fsanjitan,

parkenitan

sanag,

parkenag

 

ً       ً

spartan

salapag

 

پران

sapak

 

 

پَربھا

garan,

arzomand

giran,

arzok,karzok

 

پُربیم

pur-pim

pur-bim

 

پرتاب شدہ

opatak

pataok

 

پرت شدن

opastan

 

 

پرت گوئی

drayisn

darraist,

jak

 

پرجرأت (آزمودہ)

martacok

mardcakk,

 

پرچین

parcin

 

 

ً   دار

parcinak

 

 

پرخوش (پر سعادت)

pur urvahm

purr vahram

behramen

 

پردرخت

pur dar

purr dan

purr drack

 

پردردی (پرریغی)

pur besih

purr-basni,

bazni

 

پردہ

pardag

partak

pardag,

partak

 

پرزور

vas aj

baz-ujj

 

پرستش

parastisn,

azbayisn

parastist

 

ً  (خداوندی)

namac

namac,

nimaz

نما چی سوب مالو ءَ گشنت۔

پرستندہ

parastak

parastuk

parastok

 

پرستیدن

yastan

alast janag,

zigr

 

پرستیدن

stayitan

sita kanag

 

پرستیدن

 

پرستیدن

vanditan

franamitan

ezitan

gvandag,

gvandenag

candanag

nazenag

 

پرسش

pursisn,

afras

pursist,

purs

اَلفّ ماں کردگالی چہ ساری ءِ ارفرتین ءَ سیالی داریت۔

پرسُشنام

pursisn

namak

purshamag

 

پرسیدن

pursitan

pursag,

 

پرشکوہ (فرہ)

pur-xvarrah

maza-marr,

mazan-varrah

 

پُرشوق

garmok

garmok

مصدر گرمینگ اِنت

پُرشمیر

siromand

sirbund

 

پُرکردن

opartan

purrag

 

پُرکینہ

kenvar

kenvar

 

پُرماہ

pur-mah

pura-ma

 

پُرمغز (دانا)

mazgomand

mazgmand,

majgbund

 

پُر مغز (مست)

mazagomand,

magoz

 

پُر نخوت

tar-menisn

tahl-manno/-

mannat,

 

پرندہ

parandak,

murv

murg

 

پرندہ (صحرای)

carz

carz

وانہ فرہ وشی ءِ اپی مُرگے زانتگ ولے رد اِنت۔

پرندہ کوچک (جوجہ)

murv-e-cak

murg-i-cukk

 

پرنوع

pur sartak

 

 

پرنیان

par-nikan

purr-nikan,

purranagan

 

پرنیرو

tuxsak

tosag

 

پرواز دادن

vayenitan

belenag

 

پرواز کردن

parritan

bal kanag

 

پروانہ

parvanak

parvang,

pirrik

 

پروبال

balak

bal,balag

 

پُرپیمان (اندازئہ پیمانہ سر)

purpatmaniha

purr-paym-ania

 

پرورانیدن، پروردن

par-vartan

parvarag

 

پرورانیدہ،پروردگار

parvartar

parvartkar

 

ً  (آریائی)

dev

dev

 

پرورش

parvarisn

saryisn

parvarist,

sar

 

پروزن (سنگین)

sagen

sagen

 

پرہ

parrak

parrag,

 

پرہیز

pahrec

pahrec,

parez

 

پرہیز کردن

 

pahrezag,

 

پرہیز گار (پارسا)

pahrextan

pahrextar

pahrez kanag

pahrezgar

 

ً     ً

pak, denik

pak, dinig

 

ً

arta, asok

dahm

 

 

ً

tar-sakas

 

 

 

 

 

 

پری

parik

parig,pari

بلوچی ءَ جمع پریگان انت کردگالی ءَ جمع پریک۔

پریادی (فریادی)

matakih

motaki,

modagi

 

پرپروز

parer

pareri

 

پریشان

paris,

visandak

paresan,

 

ً  (درہم برہم)

darham

darham

 

ً (ناخوش بے مسّرت)

ape-brahm

be-braym

 

ً غمگین

handahaken

handahgen

 

ً

zariyomand

zar,zaromand

 

ً کردن

visaftan

vicartan

 

 

پزش

pacisn

pacist

درُست کروک ماں کردگالی ءَ

پزشک

bicask, bac-

ask,durustpat

pajjarok,

durust kanok

 

پزندہ

pak

pakkok,

pacok

 

پزیدن

pacitan

pazitan

pacag

 

پودو (سرگین غلطان)

-guhvart

 

 

پس

pas

pad,rand

 

ً (باز)

apac

wa

 

پس آتگاہ

adak

agad

 

پس (پسر)

pus, pusa

pusa(g)

 

پست

an-er

aier

 

ً (پست ازپای)

tar

tar

تڑ بلوچی و کردی ءِ یک ساہدار ءِ رندان جوڑ بوتگیں راہ ءَ گشنت۔

ً (مقام)

nisand

nisand

 

ً (حالت)

xvar

var

اوجہلیں پُلّ وچٹان ام گشنت کرپالام ءَ سک انت۔ دوُن ماں کردگالی ءَ چات ءَ ام گشنت۔

پست ترین (نشیب)

nitum,

nidum

nidun,

nijil

 

پستی

marih,

tarih

mari

 

پسری

pusih

pusahi

بلوچی و کردگالی بُرزیں ہندو جاہ ءَ گشنت ۔

پسند

pasand

pasand

 

پس نیز

pas-ic

padac

 

پسبی

pasih

padi

 

پسیں

pasen

paden

 

پُست (ظروف وغیرہ)

kun

kun,kin

 

پشت و پناہ

puste panah

pusto-pana

 

پست کردن

griv

griv,grih

؎ شیتن بر شیر ءِ گردن و گربہا۔

پشتہ

pustak

pustag

 

پشیبان

pust,patyar,

friyat

pust, paryat

parat

 

پسیبانی

patarih, ost-

owarih, pas,

ostdari, paso

sar

 

پشتیبان دار

srayisn

vazbund,

کردگالی ءَ کالخواہ

پشم

axvomand

pasm

kalvah

pazm

 

پشمی

pasmak

pazmagi

 

پشیمان

paseman

apaxs

pasoman

pasal

پشووان ماں کردگالی

ً (پریشان)

garzisnik,

tozenitak

vazzat

 

پشیمان

pasamanih,

tojisnomandih

vazzat

 

ً  (ازگناہ)

ul varzisnih

patet,

patetih

 

 

پشیمان شدن

tojitan

apaxisitan

 

 

پُل

puhl,

vitarak

pol,gidarag,

gurdar

کردگالی

پُل پان

puhl-pan

polpan

 

پُل صراط

cinvat-pohl

cin-vitarg

pol-i-sarat

cin-gidarag

-gudar

sundar

کردگالی ءَ گدر ءَ چہ مصدر گدرینگ جوڑ بیت۔

پلکان ، پلہ

parrakan

pagah

sundar

گٹ و گرانی سکّیں راہ ءَ ماں بلوچی و کردگالی ءَ شوندر گشنت۔

پلک چشم

gumb

 

 

پلنگ مشک (گیاہ)

palangumusk

 

 

پلی

puhik

polig

کردگالی ءَ پولی

پلیدی

palitih,

ahok

paliti(g)

 

پلیس

gezir

annoh

 

پنام

padam/patam

 

 

پناہ

panah/panahk

panah/panag

 

پناہ

apastan/-am

 

 

پنبہ

pambak

pambag

کردگالی ءَ پمبہ

پنبہ ای

pambaken

pambagen

 

پنج

panc

panc

 

پنجاہ

panjah

 

 

پنج بار

panjrin

 

 

پنجرہ (روزنہ)

rocenak

 

 

پنج لا

panj-pardak

 

 

پنجم

pancom/

panjom

panjum

پنچُم ماں کردگالی

پنجہ

panjak/pancak

panjag

پنجہ  ً   ً   ً

پنجہ دست

panjak

dast-panjag/

dastanag

کردگالی

پند

pand/

hamdarz

pant

ً

پند نامہ

pandnamak

pantnamag

ً

پنھان کردن سرشت

nihan-xemih

hamorg

خامورْماں کردگالی و بلوچی ءَ اما اِنت کہ آئی دل و دماگ حال وتب ءَ کسّ مزانت۔

پنھانی

nihanih/-ik

nihan/-ig

 

پنیر

panir

paner

 

پوتیک (دریا)

putik

 

 

پوچی

hacih/nest-

cisih

 

 

پوران (نام خاص)

baran

borhan

بور خان ماں کردگالی

پور شب (  ً   ً)

porusasp

borasp/boro/

bor

بوراسپ مروجان بلوچان ادا گُونڈ گشگ بیت انچو کہ طہا سب ءَ بلوچ نین طہاس گشنت

پوز

puz

 

 

پوزہ

puz/puzk/

pocak

 

 

پوزہ

zafr

 

 

پوست

pust

 

 

پوست پھنا

pust-pahna

 

 

پوست خز

moy

 

 

پوستگری (دباغی)

postkarih

 

 

پوستی

posten

posten

 

پوستین

posten

postin

 

پوسیدگی

 

 

 

پوسیدن

 

 

 

پوسیدہ

 

 

 

پوشاک

 

 

 

پوشاک

 

 

 

پوشاندن

 

 

 

پوشش

 

 

 

پوشیدن

 

 

 

پوشیدہ ماندن

 

 

 

پول

 

 

 

پولاد

polat

polat

 

پولادین

palawten

polaten

 

پھلو

kas

pahluk

kas

palunk

کردگالی

پھلوان

gort, gosn

yal

gurd

yal

ً

پھلوانی

gortih,gosnih

gurdi

 

پھن

pahn,

pahnak,

patan

 

ً

sturg

 

 

پھنا

masai,

pahnad

mazani,

pohnad

 

پی (بنیاد ، تہ)

bun, nisim

bun

 

پی (دنبال )

pao,

pad

 

پی  (عصب)

patsar

 

 

پیادہ

piyatak

piyadag,

piyatak

 

پیادہ روی

pade rawisnih

pada rawag

 

پیاز

padac

payac/az

pimaz

 

پیالہ (شراب)

jam ,yam

jam

 

پیام

petam

astih

payam,pay-

gam,kulaw

 

پیامبر

astak,

petembar

sistok

 

پیچیدہ

varten, vast

garden, gast

 

پیچیدگی (مشکل)

pecitakih

pecitaki

 

پیچیدن

pecitan

pecag

کردگالی

پیچیدہ

pecitak

vast

pecitak/-ag

 

پیدا

petak,

paitak

petak,pedag/-

ag

 

پیدائش ابتدائی

bun-dahisnih

bun-dat

 

پیدائی

petakih/paitakih

petaki/paidage

 

پیر (پیر مرد)

dat-mas,

dada/mastir

 

پیرا

mastar

viray

para

 

پیراستگانہ

virastakiha

paristagia

 

پیراستگی

virastkiha

paristagi

 

پیراستن

virastan/

patrastan

parisag

 

پیراستہ

virastag/

perastag

paristag

 

(پیروان وغیرہ) من

manikan

manigan

منی آن ماں بلوچی بازیں لیجگ وپاڑ ہوائو مینگان بیت

پیروز

aparvac,paroc

van

 

 

پیروزشدن

vanitan/

tarvenitan

 

 

پیروزگر

perocgar/

patiyavand

 

 

پیروزمند

amavand/cer

vanitak

 

 

پیروزہ (فیروزہ)

pirozak/

pirocak

perozag

کردگالی ءَ پیروزہ

پیروزی

perocih/vanih

vanisn

 

 

پیروقانون خود

xvatisn

vannit –

vat-dadi

 

پیری

pirih/zarma-

nih

 

 

پیش

pes

 

 

پیش

nazd/frot

 

 

پیش

his/has

 

 

پیش آفریدہ

pesdat

pesdat

 

پیش اندیشی

carak-venih

car-o-gind

 

پیشانی

pesanik

pesani/g

 

پیش بینی

carak-venih/

par-o-darsih

car-o-gind

 

پیش تاز

frac-tacak

parah-tacok/

gvar-gummuz

بلوچی و کردگالی ءَ مزہ ،بڑینگ اَم گشنت۔

پیش خبری

pes-daxsakih

pes-dassagi

 

پیشداد (نام خانوادہ)

pesdat

pesdat,

mezdad

 

پیشرفت

pes-rawisnih

rowakih

pes-ravi/-

raptin

rawhoki

 

پیشرفت کردن

vaxsitan

baskag,

baks-

بشخوک ماں کردگالی ءَ چہ مصدر بشخنگ۔

پیشرفت کنندہ

vaxsak

baskok,

baksok

 

پیش رفتگی

pes rawisnih,

rast-rasih

pes rawptin,

rastyasi

 

پیشرد

rawak,rowak

raok,rahok

 

پیش روشی

pes rawisnih

pes rawptini

 

پیش قانون

pesdat

pesdad

 

پیشکار

peskar

peskar

 

پیشگاہ

pesgah

pes-jan

 

پیشگوئی

daxsak

dasak,masak

mazag,

 

پیشوا (دین)

kartar

kardar

 

ً   ً

herpat

 

 

ً    ً

magog/magopat

mopat

 

 

ً (  ًآتش بردار

asravan,asron

rat

 

 

ً (بزرگ دینی)

mas apar-ratih

rad/rad/rar

maza abar rar

 

ً (مالور آتش)

atur-pat,

asron

 

 

ً (بے دینان و جابلان)

sastar

sasidar

بلوچی و کردگالی ءَ ساسی جاہل و سادگیں مردمان گشنت۔

پیشوائی ہاونگاہ

havan-ratih

havag-

 

پیشوند (استمرار)

hame

 

 

ً (تذکیر)

nar

 

 

ً  (نفی)

a-/abe-/

an-/ana-

abe-/na-/ana

 

ً   (نہی)

ma

ma

 

ً  (حرکت از بالار بہ پاہین یا ضد)

ni-

ni-

 

پیشہ

pesak/kirok

pasag/kiro

 

ً  (عسکری)

kirok

kiro

یمردماں کردگالی چوش کہ جنگ و کیرو

پیشہ ہای گوناگوں

pesak pesak

pesag pesag

 

پیشی

pesih

pesi

 

پیشینہ

pesenak

pesigen

 

پیوستگی

hamayikih

hamuki

 

 

 

 

 

پیوستہ

patvastak

payvastag

 

ً  (یکی )

hamayik

hamuk

 

پیغام

petam/paitan

payam/paygam

 

پیغمبر

petamber

payaber

 

پیک

patgak/pek

 

 

پیکار

patkar

 

 

پیکان

pekan/pikan

 

 

پیل

pil

pil

 

پیمان

patman/mitr/

pasn/past

payman,

mehr

 

پیمان شکن

mitr-druj

drujih

riftak

patman

mehr-druh

druhbaz

ropok

کردگالی ءَ میڑو دزہبانہ ہر دو کار مرز بنت۔

پیمان شکنی

mitrok-mitr-

drujih

drujih,

rittakih

mehr-druhi

druhi,

druhbazi

بلوچی ءَ ریپگ او کردگالی ءَ ریفنگ مصدر بزاں کار گونگی اَنت۔

پیمان کاری (تعہد)

patmankarih

paimankari

 

پیمانہ

kafic/

kafiz

patmanak

kodi,kapro

paimanag

 

کودو یا کڑوماں کردگالی او کوپڑویک شبیئر ءِ پیالوے آکر ڈیوا گشنت بالیننت۔

پیمانی

patmanik

patmanig

 

پیہ

pih,pihv,

pim

pig

 

(چربی)

carpisn

carpig

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ت

 

 

تا (حرف اضانہ)

be,o

 

 

تا (درمقا لیئہ دو چیز)

ku

 

؎ تاکہ ہمسرانی توک ءَ جام دَرّک

تا (لا،لایہ)

pardak,tok,

top

pardag, tok,

tal

 

تا (نظیر ،نمایان)

tak

tak

 

تاب (تابیدن)

tanisn

taht

تنگ ماں بلوچی و کردگالی ءَ کار گونگی اِنت۔

تا اینکہ

tak

taki,dan ki

 

تابان

tapak

rosn

tipok,tripok

rosn

 

باب خوردہ

peitak

pecitag

 

ً  (از غصہ)

xuhr

kahr

کردگالی ءَ خر

تاب دادن

pecitan

pecag

کردگالی ءَ پیخپگ مصدر اِنت۔

تابستان (موسم خرما)

hamen,

garmak

hamen,

garmag

 

تابستانی

hamenik

hamenig

 

تابش

tapisn,

breh

tapt,taws,

branz

کردگالی ءَ توش

تابندہ

casmak

camakk

کردگالی

تابہ (سنگ برائے نچتن نام)

tapak

tapag

ً تافُو

تابیدن

tanitan

tanag

کردگالی ءَ تتگ مصدر

تاج خروس

kofak

 

 

تاختن

tacitan

tacag

 

تار (تاریک)

tar,tamak,

tarmak

tahar,

tarmag

کردگالی ءَ تارمَہ

تار (تاریک)

terak,

tomak

terag

کردگالی ءَ تیرہ

تاریکی

tarikih,

tam

keragi,

taruki

 

تازان

nihump

tacan

tacanag

lunj

tacan

 

تازاندن

tacanitan

tacenag

 

تازش

tacisn

tac

 

تازگی

nikih,tarih

noki,terri

 

تازندہ

tacak

tacok

 

تازہ (نوبنو)

nok,tar,

tazak

nok,tarr,

tajag

 

تازی (اقوام)

tajik

tajik

 

تازیانہ

tacanak,

astar

tacenak,

cebuk, satr

sat

 

تازیدن

tacitan

tacenag

 

تاس بازی

tas-vacik

tas-gwazi

 

تاسیس

vanarisn

 

 

تافتن

taftan

tapenag,

tafenag

 

تافتہ

taftak

tapog

 

تاک(درخت مو،برگِ دراز و پھنور)

tak

tak

مروچان کتاب ءِ صفحہ ءَ ام گشنت۔

تاکستان

raz

rec,cecar

 

تائنیث

matakih,

nairikih

madagi,

niarigiri

 

تاوان

tavan

tavan

 

تاوہ

tapak

tapag

 

تاہ (تا،لا)

tok

tok

 

تابید

var

 

 

ً  کردن

astenitan

vicitan

mato,matog

 

تب (بیماری)

tap

tap,taf

 

تباہ

tapah

taba

 

تباہکار

mutak

mato,matog

 

تباہکاری

marih

 

 

تباہ کردن

murnjenitan

murjenag

کردگالی ءَ مرجنگ

تباہی مطلق

apecak

vattarih

bakacc

battiri

 

تبعر

karakasih

karagahi

 

تبدیلی (دنیا)

vartisn,

vistakih

gardisi,

gistage

 

تبدیل کردن

vartenitan

gartenag,

vatlen

 

تبرد

kutinak

kutinak,

kudinag

کردگالی ءَ کُدِینہ

تبرزد (نبات)

taparzat

taparzin

ً

تبرستان(طبرستان)

tapristan,

tapur

tapuristan

تاریاتاں یک ایرانی تمنے بوتگ کہ آواں کالک وتا لپرام گشتگنت تبریز و طالقانی آوانی نام ءَ دارنت۔

تبعید

virek,

uzdehikih

birrag,

uzdahi

 

تبہ کار

marak

mark

 

تپش (۔دار)

tapisnih

tawsi

کردگالی

تپہ (دیوار آبشار میان کوہ)

gar

gar

ً

ً  کوچک

kafak

kohak,butt,

padd, banj

بلوچی و کردگالی ءَ درست جتا جتایں وڑ وڈول ءِ کسانیں کوہ۔

تپیدن

tapitan

tapag

 

تجاوز کار

awigat,

marak

awegat,

begat

beceta

 

تجربہ

azmayisn

azmhist

کردگالی

تجربہ کردن

ozmutan

azmayag

کردگالی ءَ آزئفنگ

تجربی

uzmayisnik

azmayistig

 

تجلیل

burzisn,

burzisnikih

burzig,

burzagi

 

ً

fra-namisnih

naza-ham

 

ً

masenisn

masikenisn

mazani(g)

 

تجلیل کردن

balenitan

burzitan

balarag

burz barag

؎ نوکیں و پترے بالاپن۔

تجمع

hanjamanih

hanjumanig

 

تحتانی

payenax

 

 

تحدید کنندہ

samangar

 

 

تحریک کردن

hacitan

ham-gezeni-

tan,saren-

itan

hiccanag,

mangejag,

surenag

 

 

تحسین

afrin,

snayisn

aparin, jass

؎ ہزارجسّ اِنت جام دَرّک

ً کردن

stutan

sita kanag

 

ً  کنندہ

stay-tar

sitadar,

sita kanok

 

تحقیر آمیز

xvar

var

کردگالی

تخت

taxt

taxtgas,

taht, tahtia

 

تخت (تکیہ گاہ،سوزنی)

balisn

balist

 

تخت ِخواب

vistarak-gas

bistrag-jah,

nipad

 

تختہ

taxtak

tahtag

تختہ ماں کردگالی

تخریب

apa-sihenisn

be-sahi,

be-tahiri,

betrahi

 

ً (تباہ کاری)

 

 

 

ً  (بے اتفاقی)

viyapankarih

nasanisn

giyawakari

nasinnat

(nasinast)

 

ً  (جنگ وجدال)

zatar

jatar,/al

 

ً رنجیدن

mrnjenis

maranjen

 

ً

vinasisn

ginast

؎ ماگلی گناشتن اور جان ءَ جامؔ

تخس

tuxsak

 

 

تخصیص دادہ (خلقت)

obaxtak

obadag

 

تخضیف

kahisn

kahst,kamm-

o-kahst,

kammuk

 

تخلف

droz,

vartakih

drog,

birgardagi

 

تخم (بیضہ)

gund

gund

کردگالی

تخم مرغ

xayik,

hayik

hayag,

hayg

hayk,

amurg

کردگالی ءَ خوایہ بیضر (بیدہ)

تخم مرغی شکل

hayik,des

hayak-dawl

 

تخمہ

tohm, tom,

tohmak

tom

تمغ ماں کردگالی

تخمہ

cihr,citr,

susr

 

 

تخمہ

vej

vijj, bijj

کردگالی ءَ بّج یا تمغ

تخمین زدن

osmaritan,

hamgartan

usmarag

 

تدارک

saxtarih

sazdari,

saktiri

 

تدبیر

car

car, carag

کرُو۔

تدبیر کردن

carak,

kartan

carag kanag

”   ”  esazag

 

تدریجی

payikiha

payagia

 

تذور

titar

 

 

تذکیر

narih

nari(g)

کردگالی ءَ نری

تر

tar

tarruk

ً

ترازو

tarazuk

taranzug

ً

تراش

tasisn

trasist,

tras

ً

تراشندہ

tasitar

karrenitar

trasok,

karrenok

تراشوک، کّروک ماں کردگالی

تراشیدن

tasitan

randitan

trasag,

randag

ً

تراوش (چکیدن) ترادیدن یا ترابیدہ)

 

tilayag,

zihag

؎ تراشینن تلادین بُکشان بالاچ

ترادش کنندہ

zahak

tilaok

zihok

کردگالی

تربیت پرورش

parvarish

parvarist,

helaki

 

ترتیب

raoenakih

razenisn

vinarish

veraysn

reoenagi

raoenist

ginarist

 

ترتیب دادن

venartan,

arastan

verastan

osarag,

swarag

paresag,

سوارنگ ماں کردگالی

ترحم

dil-socak,

xva-parih

dilocag

 

تردید

gumanih,

gumanih,

gumanig

sak

varomankih

gumanig

sakk

 

تردید آمیز

gumanik,

varomand

 

 

ترس

tars,vim

sahm, nihip

turs,bim

srahm

 

ترس آور

bimenak,

bimgen

sahmen,

sahmgun

 

bimnak,

tursnak,

srahmen,

 

ترسا (نصارا)

tarsak,kal-

isaik

 

 

ترسان

tarsakay

bimomand

nihik

tursoken

bim- bund

 

ترس داشتگی

tarsih

tursig

 

ترسناک (ترساندہ)

tarsenak,

sahmagen

tursenok,

srahmoken

 

ترسندہ

tarsakas

tursoken

 

ترسو

var-dill

 

 

ترسیدن

tarsitan,

asamitan

tursag

 

ترش

trus

trusp

 

ترش (نسوج)

guzagg

 

 

ترش رد

ahit

nahid,

nahuda

 

ترفیح

balist,

burzenitan

wadani,

abati

 

ترقی

apatanih,

apatih

wadani,

abati

 

ترک (یلہ دادنی)

be vartisnih

hilisn

bir gardisti,

nillag,

hillist

 

ترک (کلاہ آہنی ،خود)

targ

trag

 

تُرک (قوم)

turk

turk

کردگالی و بلوچی ءَ اسنی یک دامے کہ گرک و تولگ وڈر نہاران گرنت۔

ترک کردن (گزارون)

hilisn,histan

hillag,histin

اِلّنگ ماں کرداگالی

ترک کردن

parextan, re-

citan,vizartan

parrecag,

recag, hillag

 

ً   (بے خیالی کردن)

vizartan,

spoxtan

 

 

ترک کردنی

hilisnik

hilistig,

hillagi

 

ترکیب کنندہ (مہرم)

hamenitar

zemig

 

ترکہ

spek

spok, satk,

sipark

 

ً  (تروتازہ)

narm-tak

narm-tak

 

ترکیب

pasacisn,

hambandisn

 

 

ترکیب شدن

pasaxtan

 

 

ترکیب کردن

hammenitan

ham-menag

 

ترکیبی

ham-menitak

 

 

تروتازہ (ناپختہ میوہ)

taranak

tirnik

کردگالی

ً (ناپختہ خربوزہ)

tarun

tarruk

ً

ً سبزی

zarrgon, taz-

ak, xvet

sawz,

tajag

ماں اوگانی ءَ زرغون سبز ءَ گشنت

ترہ

tarak

 

 

تری

tarih

 

 

تریاق

asos

nos-daru

نوش دارو ماں کردگالی

تریاک

apiyon

 

 

ترین (پسوند

صفت ِعالی)

tum,tom

 

 

تزاید

vaxsarisn

bisiyari,

gesi

 

تزدیر

dros

drohbazi

 

تزویر کردن

freftan

refag,

repag

 

تزیین

arastagi,

baraziskih

sanmbahi

brahi

 

تزیین شدہ

pistak

paristag

 

تزیین شدہ بازّر

zarren

pesit

zurri,

pecak

سیاہی دسک ءَ گون کلابتو پیخپت کردگالی و بلوچی ءَ زری پیچک گشنت

تسلہ دین

den-sardarih

dinay sardar

 

تسلی دادن

hu-karitan

 

 

تسویہ کنندہ حساب

amarenitar

marenok,

wahi kanok

کردگالی و بلوچی ءَ وہی حساب ءِ کتاب گشنت

تشت

tast

tast

کردگالی

بہ تشخیص

vicenisn,

vicin,

vicirkarih

gicen,

gicenkari

ً

تشخیص دادن

vicenitan

gisenag,

gicen, kan

ً

تشخیص دہندگی (انتخاب)

vicinkarih

gicenkari

ٍ

تشخیص وہندن

vicinkar

gicenkar

نیل دودیک کوہنین بلوچی دودے۔

تشریفات مذہبی

nirang

nil-rang

 

ً  نوشیدن ھوم

hom xvart kar

hom vardkari

 

تشعشع

breh,

brih

brah,branz

braz

 

تشک

bup

 

 

تشکل (تشکیل)

desakomankih

hambandisn

dasakbundi,

hambandist,

bandok

 

ً یافتہ

brehenitak

brah dayag,

brazag

 

تشکیل دہندن

desak

dasok,

tanok,gwapok

 

تشنگی

tisn,

tisnakih

tunn,

tunnagi,

tunnag,

 

تشنہ

tisnak

tisnag

 

تصدیق شدہ

xvastuhit

xvastu-aht

کردگالی ءَ خواستُو

تصیفہ (صلح صفائی)

palayist,

palayisn

palayist,

 

ً شدہ (صاف)

pahit

pakaloi,

palok

 

ً کردن

palayitan

palutan

pakalag,

palarag

کردگالی و بلوچی ءَ شنر پالونک اما کیف انت کہ شیران پالنت۔

تعیم

vicarisn,

vicir

yicarist,vicar

car-o-bicar

 

ً گرفتن

viciritan

ag

vicar kanag, car-o-bicar kan

 

تصّور

menisnih

mannat,manno

تینا منّت ءِ اوبلوبندغسے

تصّور کردنی

menisnik

mannatig,

mannistig,

manno-gari

کردگالی

تصویب کردن

pasanditan,

pasand kanag

 

تضاد

hambasnih

 

 

تضرع

muyak,

zarik

motak

modag,zarig

کردگالی مودہ وزاری

تضرع کردن

zaditan

anzarag

 

تطابق

hu-sacakih,

pasacisn

ham-kunih

ham-sacagi,

pir-sacist,

hamgoni

 

تطہیر

dastsoy

kartan

dastnimaz,

daznimaz

 

ً  (پاک کردن)

pakenitan

girag,

gakalag,

 

ً پاک مثل زرّ)

patyap

”  kartan

piyap

”  kanag

 

تطہیر (باگو مز پس از تماس بامردہ)

pisar

 

 

تطہیر (فال بد، تفال بد)

morvak

 

 

تعبیر (تغیر)

cim,govicar

vicarisn,zand

gwas-o-vicar

car-o-vicar

 

تعبیر کردن

vicartan,

uzvartan

 

 

تعبیر غلط

dus-vicar

ducar

 

تعداد زیاد

vasan

bazan

بازاک ماں کردگالی

تعدادی

e-cand

cande,

cunte

 

تعظیم (نماز)

namac,

niyasisn

nimac,

niyazist

 

تعفن

gandakih

gandagi

گندھی ماں کردگالی

تعقیب دعوا

pesemarih

pesmari,

pesa(g)

 

تعقیب کردن (پیش برُدن)

haxtan

hakalag,

ہکّلِنگ کردگالی مصدر

تعلیم (حاصل لذت)

casisn,castak

andarz,

cass

 

تعمد

frahang

kamisn-karih

kamgari

 

تعہد (کاری رابہ تعہدہ گرفتن)

pasn

 

 

تغیّر

vartisn,

vistarih,

viherisn

gartist,

gardist,

gastagi,

veherisn,

vehera

کردگالی

تغیّر پذیر

vartisnik

gardistig

 

تغیّر خاصیت (ماہیّت)

yatak

viherih

yako-viheri

 

تغیّر دادن

vartenitan

gardenag,

tarrenag

 

تغیّر دادنی

vartenak,

viherisnik

gardenagi,

viheragi

 

تغیّر دہندہ

vertenitar

gardenok,

 

تغیّر کردہ

vastan

gardag,

bir-gard-

 

تف

tuf

tuf,tup

 

تف

xayuk

xayd,xed,

hed

کردگالی ءَ خید

تفتہ

taft

tapt,tabd

 

تفرج(خرامان وآہستہ رفتن ،راہواری )

camisn

camist

 

ً کردن (  ً   ً   ً)

camitan

camag

؎ بلوچی ءِ بورچوکوک ءَ چمان انت۔

تفرع

visandakih

gistagi,

 

تفریح (آرام)

asayisn

asanih

asahist,

asani

 

تفسیر

nikez

nigis

 

تفسیر

nikezitan

gisenag

 

تفکّر

menitarih,

marisn

marag,

marist

 

تفکّر بے پایان

asar menisn

be-sar-o-pa

mannat

bira-baz-pigr

 

تفینم

baxsisn

baksist

 

تفینم کردن

baxsenitan,

bahrenitan

baksag,

bahr kan-ag

 

تفینم کردن(بہادن ہر قسمت بازیب وفر)

raoenitan

raeonag

 

تقصیر

bazak,

nandak

bazzag,

mandag

 

تقصیر دار (گناہگار)

vinasomand

gunahund,

gunagar

 

تقطیر کردن

vitaxtan

pitteneg

gitac

 

تقلب

dros,droz,

drozanih

mitoxi

 

 

تقوا

ahroih,

fra-ronih

hu-kartarih

raoeni, sari-

roni, hud-

kirdari, sarr-

 

تقدیم

zik, zic

potig, pat-

w-zig

کردگالی

تقویم را تصحیح کردن

vihecenitan

gisenag

 

تکک

tak

tak

 

تکان خوردن

jumbitan,

larzitan

drafsitan

jumbag,

larzag,

drug girag

 

کردگالی

تکبر

tarmenisnih

giranmenisnih

tarmannotig,

giranmannoti

 

تکرار کردن

dranjenitan,

xvastan

drraheag,

vast kanag

تینا مَشّے ءَ تینے بڑز گوندک

تکمیل

bavandakih

 

کردگالی

تک ودو

tak

tag

 

تکہ (قسمت)

bahr

bar, vand

 

ً قسمت از خورونی برائے ہمسایگان

bajisn

 

baji

کردگالی

تکہ

bak

 

 

تکہ (قسمت اراضی)

kartak

kurdag

 

تکہ (قسمت کوچک)

parak

parag

 

تکہ (قسمت از کتاب ورق)

tak

tak

 

تکہ تکہ

kardak kardak

karda kardag

کردگالی ءَ کُردہ کُردہ کننگ

تکہ تکہ کردن

kacak-pa-

bacak

brinitan

pack-pa-pack

burrag

lawte zirag

پَشّک پُشک یا پچس

تگرگ

grangan

trongun,

trongur,

کردگالی

تلافی

tavan,

togisn

tavan

کردگالی

تلخ

taxl

tahl

 

تلخی

taxlanih

tahli

 

تلہ

talak

tallag

 

تماش (مالیدہ شدن بہم)

marz,sahisnih

marz,

sahahi

؎ مرزش دیان چو مہپران

تمام

drust,

bavandak

hamok

drust,

hamuk

 

بطور تمام

bavandakiha

 

 

تمام (مردم وغیرہ)

hamoken

hamuken

 

تمام (باہم)

hanjaft

hamjuft

 

تمام کردن (ہمدراخوردن )

pardaxtan

pardacag

؎ ہران گوہرؔ ءِ پرداچنت

ً   ً (پُر کردن)

spurrihitan

purag

کردگالی ءَ پُورنگ یا ڈتتگ۔

تمایل نیک

menisnih

mannistig

mannati

 

ً   ً

kamist

kam

؎ گوں دل ءِ ناکام ءَ تراشتن۔

تمایل بد

varan

 

beran

var

 

تمایل بہ از دواج

nairik

kameki

niarig

kamgari

 

تمجید

burzisnikih

burzenagi

burz-dasti

 

تماہل بہ کار نیک

huvarist

hudvari

 

تمدد (عضلات)

hanjitan

hanja,

hanj

در بلوچی و کردگالی آنجہ آزار بند و ہنج مرغانی یعنی مرغ گردن دراز را گویند۔

تمدن

frahang

 

 

تمرین (ورزش وترتیب)

varzisn

varzist

 

ً  (مبارکشیدن دوران تربیت اسب وغیرہ)

vinarisn

ginnarist

بلوچی و کردگالی ءَ گنارگ و گنا رنگ مصدر انت۔

تمرین کردن(  ً  ً  ً)

vinartan

ginnarag

 

تملق (تعریف بے جاہ)

carp-zuwanih

carp-zwanih

 

ً  (تعریف، سراہیدن)

nazenakih

nazenagi

نازیفنگ ماں کردگالی ءَ مصدر انت

تملک (مالک شدنی)

dastarih

distari,

sangi

دشتاری ، سانگی

ً

darisn

darisnih

 

 

ً

 

hizmi

کردگالی ءَ خزمی ،سیال

تمنا

xvesih

xvaoisn

xvahisn

siyadi

vaz,vayag

vahist

 

کردگالی

تمنا

xvastarih

vastari,

vazdari

ً

تمیز (پاک )

pak,

pakizak

pak,pakizag

ً

تمیز (انتخاب)

vicin

gicen

ً

تن

tan

badan

کردگالی

تن (حبثہ دار)

tanbar

tabbar

ً

تمیز شدہ

pakenitak

pakalitag

ً

تمیز کردن (صاف کرض)

pakenitan

ruftan

pakalag

ropag

کردگالی ءَ روفنگ مصدر انت۔

تبنور

tanburak

danburag

کردگالی ءَ دمُبورہ انت بازلوزان او سری توار ماں پارسی ءَ ت انت کہ بلوچی و کردگالی ءَ دال ءِ بدل بیت کہ چوش کہ کوہ تفتان ءِ دفتان اوتا منی تمن ءَ دامنی تمن گشنت۔

تمیزی

pakih

paki

 

تند (سریع)

arvand

arbund,

arwala

 

تند (شتاب)

zut

zut

 

تند(تیز)

tez

tez

 

تندرو

tacak

tacok

 

ً (اسب)

fraxy-raftar

prah-raptar,

gvar-gumbuz

 

تندی

tundih

trundi

 

تنش (تیندن)

tanisn

tanist

 

تنزہ

ape-cakih

 

 

تنک (کم، خفیف و نفیس)

tanuk

tanakk

کردگالی ءَ تنگ

تنگ نظر

kutak-bin

kotabin

 

تنگی

tangih

tanki

 

تنور (ازگل )

tanur

tandur

 

ً (آہن )

tun

tin

berzn,

 

ً (آہن سرِآن گل )

barej

berzin

 

تنہ

srunak

stenk

 

تنہ درخت

matakvar

matkvar,

bund

بلوچی ءَ بنیگ واصل ءَ کار مرزبنت۔

تنھا

taniha

tanya,

tahna

 

تن تنھا

evak,

evac

evek,

tevak

 

تنھا (ممتاز)

evakanak,

evak-tak, tak

evak-o-tak

tak

 

تنھا(یک از جفت، ضد جفت)

evtak

tan

کردگالی

تنھا گذاشتن

hilisn

hilist,

killag,

ہلنگ مصدر ماں کردگالی

تنھائی

evakanih

evaki

 

تنہائی (در ہجر و یرانی مثل بیانان)

viyapanih

giyawani,

؎ پرتئی لُڈانی پداگیاوان بیتگن مست توکلی ؔ

تنیدن

tanutan

tanag

کردگالی

تو (ضمیر شخص)

to

to,taw,ta

 

تو (داخل )

nendar

andar

 

توافق

astih

asti

 

توالد (دامہ ہا موسم زابیدن )

zak,

zahisn

zank,

zahist

زنک ماں کردگالی

توام

pat aknen,

gume

 

 

تواماً

aknen

 

 

توان

tuwan

tuwan

 

توانا

tuwanik,

patuk

tuwanig

 

توانا

vatiyavand

 

 

توانا بادشاہ

pataxsa

badisa

 

توانا (سرزور)

ojomand

ujjbund,

zorawar

 

توانا (بزرگ)

sayen

sayen

شاہین کردار

توانا درسخن گفتن

gawisnomand

gwastin-bund

gappi

 

توانائی

tuwanakih

tuwanagi

 

ً (جسمانی)

attokih

addoki,

aroki

 

ً

oj,zor

nerok

ujj,urj,zor

اُجّ کننگ وار جنگ ہر دو مصدر کردگالی ہست

ً (زور آوری)

ozomandih

ujjbundi

اَنت

توانگر

tuwangar

tawangar

کردگالی

توانگری

tuwangarih

tawangari

 

توجہ (خیالی)

menis,nikas

uskar

mann-,nigah

uskar

 

توجہ بہ جہان مادّی

getih-karih

gedi-kari,

dunya-dari

 

توجہ کردن

menitan

niyoxsitan

mannag

nigosag

؎ مَنّگ ءَ کوہین دل تیار ءَ بیت ۔ ملّا فاضل ؔرند

توجیہ

 

توجیہ کردن

uzvarisn

vicar

vicartan

osarist,

vicar

vicarag

 

 

کوت، کوڑماں کردگالی ءَ

تودہ(خاک وغیرہ)

kot

kot,kod

 

ً

sresak

srusag

 

ً

sresotak

srustag

 

ً  (مردم)

patrm,

sartak

podam,

saritag

 

تورانی

tur

tora

اصل تورہ قبیلہ بلوچانی ساکا ڈل ءِ اتنت پدا توران ءَ تاتاری و مُفلرنگان اُم تورک گشنت۔

توران

turan

turan

 

تورک (نام خاص)

turak

turak

 

توسعہ یافتن

rooitan

ruoag, rudag

 

توشک

dusak

 

 

توشہ

tusak

tosag

`

توضیح

cim

cam

 

توضیح شرح وبیان

vicarih

vicarisn

gis-o-givarih

 

ً

nikez,nikezisn

 

 

ً دادن

vicarenitan

nikezitan

gisenag

 

توقف (پس ماندن)

manisn,pat

manag,pat

؎دنیا شہ بندگان پات انت ۔محقیر شیر جان۔

ً کردن

manitan,

patan

manag,pad

manag

 

تولد

zahisn

zahist, zank

 

تولہ سگ

torak

tolag

کردگالی  ءَ تولہ

تون (آتش خانہ)

tun

tin

 

تولید

zak,

apurisn

zayag,

zank

 

تولیدکنندہ(مرغ خانہ )

apurak

purrok,

pur dahenok

 

تہ

tah

taha

 

تہ (پاہین)

bun

bun

 

ً (پاہین)

kun

kun,kin

 

ً (ظرف سر)

sarinak

sarun,sarinag

sarnakk,sanakk

کردگالی

تھی

tahik

tahig

سرنکّ کیشتر رھیگ بزان آمرگ ءَ سر ءَ پہ کار مرزبیت کُون ءَ اش گشنت کُنگ

تھیہ

saxtarih

 

 

تھیہ شدہ

pasiyak

patayok

 

تھیہ کردن

pasaxtan

patayag

 

ً   ً

rayenitan

radenag

 

ً    ً

marazaten

marz dayag

 

پیراستن

virastan

paresag

 

تیر (تنہ درخت)

dar

dar

 

ً (تنہ درخت بری سقف)

fras (varz)

kraz

 

تیر (برائے کمان)

tir tigr

pekan

tir tigr

pekan

 

ً

sar

sill-sar

 

تیرانداختن

vistan

 

اوگانی دشئل مصدر انت۔

تیراندازی

kamanvarith

kamandari

tirdawri

 

تیر انداز

vestar

tirdawr

؎ تاجستن تئی تیر دورین کمانداران۔

میر چاکر رند۔

تیر ماہی (منسوب بہ تیر ماہ )

tirmahak

tirmahing

 

تیرہ

terak

tarik

terag

tahraig

 

تیرہ (دود آلود)

hosenak

hosenok,

has-w-hus

 

تیر (برائے پوشش بام)

parvar

 

 

تیز

tez,

burak

tez,burrok

 

تیز (مثل تیر)

tir,tigr

tir,tigar

tiro

 

تیر (مثل تیغ)

texak

tegak

بلوچی و کردگالی ءَ تیر و شکاری مرگان گشنت کہ تیر شیموش کنت شکار ءَ جنت برنت نوشکے دمگ ءَ یک تیزسوچوکیں کاہ ءَ سوچانکو گشنت۔

تیز دندان

tez-dandan

tez-dandan

 

تیز سوز(اشپنر،دوا وغیرہ)

tez socak

tez socok

 

بیز ہوشی

danak-hosih

fravx-hosih

zanok-osi

prav-osi,

pirah

 

تیشہ

tisak,

tesag,tass

کردگالی

بلوچی و ساہتے ،پیشگ مکن کہ تیشگ بیت

تیغ (خارگیاہی خاردار)

kimar

kemar

کردگالی

تیغ (سلع)

tik,

ter

teg,zahm,

sagar

بلوچی و کردگالی ءَ کیمار ماں نوشکے

تیغ (اُسترہ)

ustarak

istarag

کردگالی اِسترہ۔

تیمار

timar

timar

ً

تیھو

tihuk

 

 

تیھوی سفیدہ دم

tihuk-i-spet-

dumbak

baru

 

تیھوی سرخ پر

 

 

 

tihuk-i-sur-

parrak

 

 

ث

 

 

ثابت

stenik

ostenok

 

ثابت (بہ جاہ خود)

avartisnik

nagardispig

 

ثابت (پیش رفت ہودنی آویزاں بودنی)

drang

drang

کردگالی و بلوچی گشنت کار منی درنگ اِنت

ثابت شدہ(اقرار جرم)

xvastu-hit

xvastu-aht

کردگالی ءَ خواستُو بس۔

ثابت قدم

astovan

avartak

xartak

nagardok

 

ثانوی

ditikar

 

 

ثبات

avartisn

ostakih

ostagi

nagardist

 

ثبوت قدم

zangih

zengahi

 

ثبوت

daxsakih

 

 

ثروت

hast-her

tuwankar

parvic

hastig

 

ثروت مند

hast-her

tuwankar

 

hastbund

tawangar

 

 

ثریا

parvic

pawr

کردگالی

ثمر بخش

hu-dahak

huddahok

 

ثمرہ

hacisik

 

 

ثناگوئی

afrin

govisnih

aparin-

gwastin

 

ثنویت (دوخدا)

doih,

 

duhen,

 

ثواب

dokanakih

dugamag

 

ثوابکار

kirpak

kirpakkar

 

 

ج

 

 

جاہ

gevak,

jivak

jagag

کردگالی

جاہ (خانہ)

gas

gis

 

جاہ (خانمان)

man

ban/mand

 

جاہ(خاچوبی )

katak

kuddik

کردگالی

جاہ(بودوباش)

car

cahr

 

جاہ(مخصوص برائے نشستن)

nisastak

nistenja

؎ نشتین جہ اِش کرماوگ انت۔ بالاچ گورگیج

جادو(جادوگر)

yatuk

jatug,

jatig

کردگالی جاتو

جادوانہ

yatukiha

jatugia

 

جادہ

vitarak,

vitargh,ras,

sratak

 

 

جادہ کوفتہ شدہ

xvast

 

 

جاذبہ(مقناطیس)

ahan-jak

ahinicikk,

asincikk

کردگالی ءَ آہن چکّ

جاری (روان دوان)

rowak,

tacak,

tacan

tahok,

tacok,

tacana,

 

جاری شدہ (دوندہ)

rowaken

rahoken

؎من گون رہوکیں میلو ءَ ۔جام دَرّک

جاری شدن دوُیدن)

tacitan

tacag

 

جاری شدن آب

tacisn

tacist, tac

 

جاری شدن بسوئے پاہین

nidvarisn,

 

nidvor,nihor,

nijil

نہور ماں نوشکے آپ ءِ چہل روگ وکس نندگ ءَ گشنت۔

جاری گرداندن

tacenitan,

fravenitan

tacenag,

vahenag

 

جالب

awd

od, ot

؎ ہوتیں بیل منی شائگیں

جام

jam,yam

yamak

 

 

جامعیت

ham-gartikih

hamagir,

hamgirtag

 

جامہ

jamak,

yamak,

jamag

 

جامہ

brahm

pahrahan

 

جامہ

patmocan,

patmok

vistarg

 

 

جان

gyan

gin

 

جاندار

janavar,

janomand

janavar

 

جان داشتگی (ازجان عزیزتر)

janih

jani

`

جانی (تبہ کار)

mar,riptak

mar, repok

 

جاودان ِخدائی

anosak

xvatahi

anisag,

hadai

 

جاوید خسرو(نام خاص)

anos-husrav

anos-husrav,

anos-kisra

 

جاودانہ

akanarak

zamaniha

bekanaragen

zamania

 

جاودانی بودن

hamakiha

estisn

hamukia buag,

 

جاہل (نادان)

adan

nadan,

nazant

 

جاہلانہ

adaniha

nadaniha

nazantia

کردگالی

جای اسب

aspastan

aspistan,

asp-tavil

کردگالی ءَ اسپتویلہ

جای اسناد ونوشتہ ہا

diwan

diwan-jah

بلوچی و کردگالی ءَ پیش ءَ دیوان وزیرمال ءَ گشنت

جامی برسم

barsamdan

barsomdan

 

جای پادیاب

 

 

payadan,

کردگالی

جای حفر شدہ

patyapdan

kanakih

padkall

konagi

 

جای خواب

vistarag

vistrag,

nipad

کردگالی

جایز

rawak

rawa

کردگالی

جای شتران

ostaristan

ustiristan

 

جای فدیہ

myazd-gas

muzda-ja

ً

جای قانونی (عدالت)

datiha-gas

datja,

dadgah

ً

جای گاہ و گوسفند

(گلہ ورمہ)

pahastan,

pahast

paharistan,

bahar

 

جای گود و عمیق

vim

him

کردگالی

جای متروک

viskar

 

 

جای مجزا

gosak

gosag

کردگالی گوشہ

جای مستحکم

darpustgas

darbast-ja

ً

جای وسیع

medam

maydan,

manj

کردگالی

جای ہیزم(خاکستردان)

esmdan

isdan,

isdani

ً

جبار

garanman

sastar

purren-gis

sastdar

 

جبران

carak,

tajisn

carag

 

جبران

tavan

tavan

کردگالی

جد (پدرمادر)

niyak

niyako,

nako

 

جُدا

yutak,vicarak

jita,vicarok

 

جدا از

yut-ic hac

paron

jita,hac-is

parren-

 

کردگالی پرّنیگا

جُدا بودگی

yutih

jitahi

ً

جُدا جدا

yut-yut

jitah-jitah

ً

جُدا کردن

visastan,

visandan

gista kanag

gisenag

ً

جدال

stezak,

koxsisn

istazag,kos

 

جدول نجومی

zic

 

 

جُدی

vahik

 

 

جدی

garmok

xortak

 

 

جرات کردن

ayyaritan

ayiha kanag

 

جراحت

azar, res

azar, res

ً

جریان

recisnih,

rowisnih

rowakih

recani

rawani

 

جریاب آب

ap-tacan

ap-tacan

 

جریمہ

tavan

tavan

کردگالی

جزیرہ

gazirak

jazirag

ً

جستجو کنندہ (مالک)

xvastar

vastar,

vazdar

کردگالی ءَ خوازدار

جستن

jahitan

jihag

 

جستن

ojitan

ijag

 

جستہ

jastak

jistag

کردگالی ءَ ایجنگ

جسد (جسم مردہ)

kalpat,

nasa(k)karp

 

 

جسد (بیجان)

murtak

murdag,

murtak,

 

جسمانی

جسم

 

tankart

fanomand

tankarr

 

جشن (مسرت وشادمانی)

sur, yasn

 

 

جشن خرداد

harvdat, sur

hurdad sur

sir

 

جشن (برای تقدس ہوم)

hom-sur

hom-sur

کردگالی

جعبہ

kiwot

 

 

جعل

guhvart

 

 

جغد (بہمن مرغ)

vahuman murg

vahum,bumb

 

جفت (ہردو)

doan,

dokan

duen,

dukan

 

جفت (یکجا)

dokanak,

yuxt

duganag,

jupt

 

جگر

jigar

jigar

 

جگر سفید

sus, susak

 

 

جلادادن

malitan

 

 

جلال

burzenakih,

burzakih

burznaki,

burzagi

 

جلال (شکوہ)

skod-

skodisn

mazan-kod

 

جلال (شان وشوکت)

xvarr, xyar

rah, varc

marr, maza-

marr

کردگالی مزہ مرّ

جلسہ

hanjaman

anjuman,

mehra

 

جلو

pes,nazd,

handeman

pes, nazd,

amden

 

کردگالی ءَ آودیم

جلو رفتن (دویدن)

frac tacitan

-tacag

 

جلو روندہ

” tacak

tacok

julawgir

 

؎علن جنگانی جلوگیرات وتی جنگ

جلوہ گیری کردن

pahrexan

er-recag,

 

جلیل (القدر)

baren,

burzok

burzisnomand

baren

burzbund

کردگالی و بلوچی ءَ جلو کنگ اسپانی حملہ ءَ گشنت۔

جم

yam,jam

jam

 

جمال

hucihrih

vass-cehrag,

sarr-surat

 

جمجمہ

mastorag,

mastarg

madal,

kadul

کردگالی مڈول

جم درخشان (جمشید)

yimset

jamset

 

جمع شدہ (تودئہ مجمع)

sresotak

 

 

جمع کردن

hanbarisn

hambar kanag

 

ً   ً

sarenitan

swarag,

osarag

 

ً   ً (دانہ)

vacinitan

 

 

جمعیت

amarakan

amragan

 

جمعیت

anbuh

amboh,mucci

 

جمک (نام خاص)

jamak

jumak

 

جمکرت (پناہ گاہ جمشید در زستان سرد)

yamkart

jamgarr

 

جملہ (درفقرہ)

vacak,

sahman

vacin

 

جنایت

riftakih

riftagi,

refenag

 

جنبان

jumbisnik

jumbustig

کردگالی ءَ جمبنگ و چنڈنگ مصدر انت

جنبانندن

jumbenitan,

candenitan

junbeneni-

candeneni-

jumbenag,

candeneg,

jumbaen-

candaen-

 

جنباندہ

jumbak

jumbok

 

جنبش

jumbisn,

candisn,vaz

jumbist,

candist,gwanz

 

جنبیدن

barzitan,

canditan

jumbitan

jarzag,

candag,

jumbag

؎ گوش ءِ گوانزلوکیں دُرّان بلوچی دگروگالی ءَ

نوشکے دمگ ءَ گونزدغونز اُردو ءِ جولاءَ گشنت او گوانزگ گونڈو ءِ چنڈ نیوکیں جُلونٹ ءَ گشنت۔

جنس

saredak,

sartak

sar-pa-sari

 

جنگ

jang,razm,

nipart,karicar

jang

nibad,karzar

 

جنگ (قتال وجدال)

kohsisn,

kositarih

kos, kustar

 

جنگادر

razmik,

gund

razmig,

jangig

 

جنگجو

gurt

gurd

 

جنگل (بیشہ )

vesak,

van,razvar

gresag,

lad

بَن ماں ہندیگ ءَ

جنگل (صحرا)

dast

dast

 

جنگنامہ (تاریخی کردار)

karnamak

karnamag

 

جنگندہ (جنگی)

koxsak

kusok

 

جنگیدن

kositan,

puritan

 

 

جنین (چیزی پوشیدہ مثل طفل درشکم ِمادر

dastak,

gawr

 

 

جَوّ (فنا)

zahak,

vai

zahag

gva,istan

 

جَو (دانہ)

yav, se

jaw, sa

gva,vacan

 

جواب (پاسخ)

pasaxv,patvac

pat

passav,

pir-vacan

 

جواب دادن

pasaxv

guftan

passav gus-

day-

 

جواب دادن(اہریمنی)

duyitan

 

کردگالی ءَ دُوی مَلنگ مصدر

جوال

gawal

gwal-

کردگالی ءَ گوالہ

جوان (ہرنا)

juvan,purnay

juvan,varna

کردگالی

جوان (میوہ)

tarnak

tirnik

ً

جوان(میش ویزبرای نسل کشی)

gusn,gosn

gus, gusig

ً

جوانترین (نوعمر)

kekist,

zahak

kahstir

zahg

 

جوانمرد

arvand,rat,

azat-mart

arabund,

azad-mard

کردگالی و بلوچی ءَ اڑ توانائی ءَ گشنت

جوانہ درخت (کوک)

kuyak

 

 

جواہر نشان

gohrik,

pistak

gahrig,gisdig

 

جوانی برنائی

juvanih,

purnayih

javani,

varnai

 

جوجہ تیفی

 

 

 

جود

ratih

 

 

جودوسر

sak

 

 

جوز (گوز،گردو)

goz

 

 

جوشاندن(ملایم بخیتن)

xsartenitan

sardag

کردگالی ءَ شٹردنگ مصدر

جوہر (قابلیت)

gohr,matak

johr, matag

ً

جوہر اصلی (ذاتی)

ham-bunih

bunig

کردگالی

جوی آب

joy

joh

کردگالی

جوی آب(کاریز یا زمین کندہ)

xan

kahn

 

جوی سراشیب

nikun ab

nigun,nijil,

sar-sip,sar-

suwag

کردگالی

جھان

gehan,

getik,

axvan

jihan,

gedig,

 

جہانی (منسوب بہ خلقت)

getihih

gedihi

؎چوپس و گوگ ءَ گیدی ماں اَنت۔

جہانی (بطریق این جہانی)

getihiha

gedihia

 

جہانی (این جہانی)

getahik

gedaig

 

جہت

arak, dasn

kust

arag, kas

kas

کردگالی ءَ ایرّغ

جہت

ron

ri, rah

ً

جہت (بطرف)

oron

arrah, erra

 

جہد کنندہ

niyaw,

niyap

 

 

جہش

jahisn,

vaz

 

 

جہندہ

sapak

 

 

جہنم

dusaxv

dujik

کردگالی ءَ دوزخ

جہنمی (دوزخی)

er-axt,

eraxtak

jandumi,

dojiki

ً

جہود

yahut

jahu,

jahut

ً

جہیدن

jahitan

jastan

jihag

 

جہید

jastak

jistok,jihok

 

جہیز

dahic

daj,

 

 

 

 

 

چ

 

 

چابک

capuk,

asanpad,

vartak

caspan,

cawak

subakpad,

gardok

کردگالی

چادر

carur

cadar

 

چارپا (مثل گائو و خرو گوسفند وغیرہ)

cahar-pao,

carpad

ciharpao,

carpadag

کردگالی ءِ وساہتے دو پادہ نالمہ و چار پا نا باوہ ئے جوان کر

چارہ

carak,

darman

carag,

darman

 

چارہ بینی

carak-venih

caragindi

 

چارہ پزیر

carik

carahig

 

چارہ کردن

carak

karak

cara kan-

cara saz

 

چارہ مند

caromand

carabund

 

چارہ مندانہ

caromandiha

carabundia

 

چاشت

cast

cast

کردگالی

چاشنی

casnik

casnig

 

چاق (فربہ)

farpih,

frapih

pirbah,

passor

 

چاق (درمورد،حیوان ،چربی)

pih

pig

کردگالی پیہون بزاں اسپیت مثل پیگ

چاقو(کارد)

kart

karc

 

چاکر(مطیع و فرمان بردار)

cakar,

erman,rahik

carkar,erman

rahak

پیلءَ پُشت کتہ ایرمانی ملاشوران

چالاک (تیز روشن)

 

sipok,

 

چالاکی

sepak

tuxsakih,

tuxsish

siwar

sipark

 

چالہ

cah, mag

 

 

چاہی

cahik

cahig

 

چاہ

cah, xan,

xanak

cat, kahn,

kahnak

بلوچی کردگالی ءَ کانی کسانیں کھڈکانی آپاں گشنت کہ کوہاںبنت

چاہ ِآب چشمہ کو چکر

apan, xan

apani,kahn

 

چاہ ِآب در کوہ با آبدار ِکوچک

xanik

kanig

 

چرا

ce,ec ray,

cim

par ce,

ciha,

 

چراگاہ

carak, gav-yot

carag,jud,

jid, zid

کردگالی

چراگاہ ِ(گیاہ دار)

vasan,

vastar

giyaban

 

چرب

carp,

rognik

carp,rognig

کردگالی

چرب زبانی

carp-zuwanih

carp-zugnig

 

چربی

carpih,pih,

pihv, pim

carpi,pig

 

چرغ (فلک)

ras

res

 

چرغ (آبکشی از چاہ)

gartinak

gardenok,

cark

 

چر خاندن

gartanitan

gardenag

 

چرغ زدن

tanitan

tanag

 

چرس بھنگ

mang

bang

کردگالی

چرک

muzg, rim

 

 

چرکین

cirken, ahit

 

 

چرم

carm

carm,camr,

droj, drvwai

 

چرم سازی

postkarih

postkari

 

چرمین

carmen

 

 

چوب بازی

dar-vacik

dargwazig

 

چوب ہود(چوب خوشبو دار)

hukart

hud, hod

 

چوب ہوگون (  ً   ً)

hugon

gudgun

 

چسبیتدہ بہ ہم (متحد)

hambast

hambast

 

چشم

casm, doisr

camm

اوگانی ءَ استرگ

چشم (بہ سرد چشم ،فرمان بردراری)

casmiha

cammeha

 

چشم ِ(بادام گوُن)

casm-i-vatam

badam-camm

 

چشمک (مُژگان)

mecisn

mecat,mecask

milark

 

چشمک ردنی ( چشم برہم زدن)

mecitan

cammuk

janag

 

چشمہ

casmak,apxvar

cammag,apsar

 

چشم (چشمہ کوچک کر کوئہ در تالاب ہائے کوچک می چکد)

xanik,

xan

kanig,kahn

 

چشیدن

casitan,

micetan

casag,

micag

 

چشیدن(قطرہ قطرہ)

mizitan

pizag,

pinz-girag

رِند تہ ترنت شہ مندگی پنزان

چشیدنِ غذا (در تشریفات مذہبی)

casnik

casnig,cass

 

چطور

cagon

con

 

چقدر

cand

cunt, cinka,

 

چکاد (نوک ،قلعہ کوہ)

cakat

sikk,

jikk

 

چکامہ (قصیدہ)

cikamak

cikamag

 

چکاوک (طائرخوش آواز شبیہ گنجک)

caka

cagonk,

caronk

 

چکش

kutinak

kutinak,

 

ً

cakoc,

kopen

kudinag

 

چکر زدن

cakar-zam

cakarrok

کردگالی

چکش آہنگران

patak

 

 

چکہ

srisk,

samak

 

 

چگونگی

ci-ih

cea

 

چلچلہ

parastuk

 

 

چلنگر (کسی کہ قفل و کلید درست کند)

cilankar

 

 

چماق (لت)

vazr,gat

gurz,latt,

 

چماق دار

gatvar

 

 

چمش

camisn

camist

 

چمنزار

vastar

 

 

چمیدن (خرامیدن)

camitan

camag

؎ بلوچ ءِ بر چوکوکءَ ات۔ نصیر

چنار (درخت)

cinar

cihal

 

چنان

eton

ancus

کردگالی ءَ اندون

چنانی

etonih

ancus,

amcusi

کردگالی ءَ اندونی

چنبر بازی (نوی بازی است)

cambar,vacik

 

 

چند

cand,hand

cunt

 

چندان

candan

candan

 

چندی

candih

candi

 

چنگ نواز

cang sray

cang-jan

 

ً   ً  (نے نواز)

vin sra

binajanok

 

چنین

eton, oron,

o (h)

ancen

اندوں ما کردگالیءَ

چوب

cop, dar

dar

 

چوب (نئے )

graw

giraw

کردگالی

چوب سوزاندنی (بیزم)

esm,ezm

 

 

چوبی

daren

daren

 

چوپان

supen

surpank,suw-

an,suwanag

کردگالی ءَ شواں

چوگان (نوعی بازی)

copakan,

copigan

 

 

چون

cegon, ka

 

 

چہ

ce

ce

 

چہ (وقت)

kad, katar

kad, kaden,

kadi

 

چھار

cahar

cihar,car

کردگالیءَ چار

چھار بار تکرار شدہ

catr-us-rut

 

 

چھار پای

cahar-pao,

caharvak

cihar-pao,

carpadag

کردگالی ءَ چارپادہ چارلنگ

چھارپای اصل (بزوگو سفند)

cahar-zang

pase,pasvik

car-ling

pas

بلوچی و کردگالی ءَ سیاپس بُزءَ او اسپے پس میشءَ گشنت

چھارتا

caharin,

ciharen,

caren

 

چھاردہ

cahar-dah

 

 

چھاردہم

cahar-dahom

 

 

چھارشنبہ

cahar sumbat

 

 

چھار صد

cahar sat

 

 

چھارگوش

caha, gosak,

catrang

 

 

چھارم

caharom

 

 

چھر چھارمہ

citr cahar

mahak

carmahig-

 

چھرہ

cihrak

cehrag, dem

 

چھاریک

cahar evak

carik

کردگالی

چھل

cahal

cill

 

چہ وقت

kao,

kao, kadi

daken

 

چیدن (اسم ،موسم چیدن)

cenisn

cen

کردگالی و بلوچی ءَ کشار یا میشءِ پژمانی چنگءَ چین یا قتل عامءَ چکچین گشنت

چیدہ

cinitan

cinag

 

چیر (غالب، مسلط)چیرہ

car

 

 

چیرگی

apar ozih

citih

abar-raj,

abar-ujji

 

چیز

cis

ci

 

چیزی

cis-ic

cie, ci-is

 

چین (ملک)

cinstan

cin

 

چینی (مردم یا مضوعات)

cinik

 

 

 

 

 

ح

cinig

 

حاجت

niyaz, must

naz

 

حاجتمند (خواہشمند برای خوردنی )

niyazan

mustoman

nazbund

 

چاشیہ

karanak

kirr

 

ً

kustakih

kass-w-takk

 

ً  (کوہ ،کوہ کوچک دردامن کوہ بلند)

parrak

parrag

 

حاصل

bar

bar, bod

 

حاصل جمع

mar

marag,mankat

 

حاصل دادن

vinartan

ginarag

بنگ ماں کردگالی ءَ مصدر بنوک

حاصل شدہ

vinartak

 

 

حاصل کردن

vindatan

 

 

حاضر (روبہ رو)

handeman

amdem,

awdem

کردگالی و بلوچی ءَ شکارا کہ گوزند ءَ مبیت گشنت اودیم انت

حافظ

nikas dastar

nigadar

 

حافظ

ayat, vir,

varm

yat,gir

giram

 

ً (خیال )

hos, kerok,

kirok

hos

 

حافطہ داشتی (مغز)

matakih

mitk,mitik

کردگالی و بلوچی ءَ متک نیام سرءَ گشنت

حاکم

framatar/-pat

 

 

حاکم (سردار)

satrdar

 

 

حاکم (داستان و صوبہ)

marzpan

 

 

حاکم (جہان آرا)

rayenok

raoenak

 

حالا

nun

nun, nin

 

حالا (اکنون)

oknu

annu,anni

 

حامل (نامزد)

dastar

distar

کردگالی

ً (پیام آسمانی وکلام مقدس)

mansr-

bar

masal,

masalbar

 

حاملہ (حیوانات)

pusoman

apus

 

حامِلہ (انسان)

tam-burtar

lap-purr

 

حامی (پشت وپناہ)

panak

panag

 

حامی

panak

paspan,

parar

panok,

panag,paswan,

pakhar

 

حاوی

obarisn

abrist

 

حائض

xunomand

hannu-

 

حبوب (دانہ ہای جواری)

zurtak

zurt

 

حتمی

evarik

yavarig,

yabbarig

کردگالی یکباری

حتّٰی

-c,  –   ic

-is

 

حتّٰی برای

pat-ic

paris,pare

 

حتّٰی یکی

evak-ic

evak-is

 

حجاب

partak

pardag

کردگالی پردہ

مجب

nihan,xemih

 

 

حجم

tan

dil, tan,

badan

 

حد (اندازہ)

andacak

andac

 

حد پیمائش

patmanag

paymanag

 

حد (مرز)

kanar

kinar, kir

 

حد (سرحد مزر)

sahman,

vimand

sim, dang

 

حداقل

kamist

kammuk,

kamen

 

حد اکثر

vesist,

cand-tom

gestir, candi

 

حد فاصل

miyanak

miyanjak,

-ic

miyanag,

niyamag

miyanjig

 

حدود

kustakiha

kas-w-takka

 

حذرکردن

dastan

 

 

حذف کردن

ranenitan

 

 

حرارت

garmih,banuy

garmi(g)

کردگالی باسنی

حرص

az

 

 

حرف

vac,vaxs

vacin,gustin

gwas, gal

 

معرف زدن

guftan,

duyitan

gusag, gal,

ayag

 

حرف زدنی (باتفصیلی)

drayitan

drraenag

 

حرف زشت

pat uzvanih

badzwani

کردگالی

حرکت (رفتار)

rowisn,

rowisnih

rawist,

rawwaj

کردگالی

 

حرکت (بجاہ خود مثل شجر)

حرکت (مثل زلزلہ)

candisn

 

jumbisn

candi,

candist

jumbish

کردگالی

حرکت

vaz,viherisn

gvaz-gwanz,

piheri

کردگالی غونزو پیری

حرکت دادن (مثل پرچم )

jandinenitan

candenag

 

حرکت دادن (مثل زمین درزلزلہ )

jumbenitan

jumbenag

 

حرکت دادن

raoenitan,

rayeni-

raoenag

 

حرکت دائم

hame-

rawisniha

hamuk-rawanis

 

حرکت کردنی

jumbisnik

bumbistig

 

حرکت کردن (بجاہ و خود)

viherisnik

pehrig

 

حرکت کردن(مثل زلزلہ)

janditan

candag

 

حرکت کردن (دویدن تیز)

tacitan

tacag

 

حرمت

burz,

burzakih

burznaki,

 

حریر منقش (نوع کشیدہ)

parnikan

parniwar,

pariwar

بلوچی و کردگالی ءَ چکن و چگینے کہ قلات و نیچار ءَ جوڑ بیت

حریص

azvar,ruzdak

 

 

حریف (ہمکار ،ہم پیشہ شریف النفس)

hamemal

hammal,ham

bel, hambal

حمل ماں کردگالی و بلوچی ءَ جوانیںمردمءَ گشنت

حریف (ہم عمر)

hamestar

hamsar

 

حس (حاصل )

boo

boo

 

حساب (بادل ونگاہ)

marak,

amar, marisn

marag,

marist

 

حساب باانگشت یاقلم

osmar

usmar

 

حساب دار (بادل و نگاہ مثل چوپان )

amarenitar

marenok

 

حساب کردن (  ً  ً  ً)

amarenitan

marag, mare-

nag

 

حساب کردن (باانگشت یاقلم)

osmartan

usmarag

 

حسد

arisk, arask

rask

 

حسد

mulit

 

 

حسد

varan

 

 

حسد

ken

kenag

 

حسود

kenik,

varanik

kenagi

 

حشرہ

karm

kirm

 

حشرہ زیادکار (خونخوار جانور)

xrafstar

ravstar,

rastar

 

حصہ (نیم)

nemak

namag

 

حضور (پیش آنجناب)

handemanih

hamdemig

 

حضور (  ً  ً درمقدمہ)

pesih

pesi

 

حفار

kantar

kondok

 

حفاظت کردن

hanbasitan

sanbag

 

حفر کردن

kandan

kondag

 

حفرہ (گودال)

gawr, gor

mag

sulak

 

 

حفظ

varm

varram

 

حفظ کردن

nikas dastan

niga darag

 

حقارت (کوچکی )

xvarih

vari

 

حق

spas

sipas,

wayag

کردگالی

حق شناس

spasdar,

spas snas

sipasdar,

wayadar

 

حق شناسی

spasdarih,

pasdarih

pasdari,waya-

dari

 

حق ناشناس

ana-spas

nisipas be-

wayag,

beminnat,

 

حقیر مایہ

nizar patman

nizor paiman

 

حقیقت

rast, rastih

rast, rasti

 

حقیقت گوئی

rast-gowisnih

rastgustin,

rastgohi

 

حکم

framan

parman

 

حکم (فرمان، فرماہش)

framayisn

parmayist

 

حکیم

danak

zanok

 

حلقہ(برج وکبگرئہ عمل)

cambar

cambur

کردگالی

حماقت (حواس باختای)

halakih

hawlaki

کردگالی

حمام (آبلہ گرم برتن)

garmapak

garmapag

کردگالیءَ گرمآپہ

حمایت (پاسبانی)

panak,

panakih, dar-

panok,-i

pustpani,

 

حمایت

pustih,pustih,

pas, paspani

pust-o-pad

 

حمایت

patarih

paddari

 

حمایت کردن

panakih kartan

panag

 

حمایت کنندہ (نگہدارندہ)

pan

-pan

کردگالی و بلوچی ءَ گالونڈی وڑءَ پان، وان آ و بان کئیت کہ مصدر ماں بلوچی آپانگ انت

حمل

barisn

bar-o-bod

 

حملہ (ازجاہ برجسبتن)

duwarisnih,

ewgat, elgat

dawr

 

حملہ کردن

dwaritan,pat-

ratan,vizutan

dawr kanag

 

حوا (بی بی ،نخستین زن کر آفربہ شد)

masyane

motryane

 

 

حوت (ماہی)

mahik

mahig

کردگالی ماہی

حوصلہ (غیرت)

nix-sadisnih

sadd

 

حوض

var

na-var

کردگالی

حومہ

kust

kuft, kupt

کردگالی

حیا

kang

nang

کردگالی

حیات (نفس)

gan,gyan

gin

 

حیرہ (سرزمین وشہر خراسان )

herat

harat

 

حیوان

janvar

janvar

 

حیوان اہریمنی (سہ دہان دارد)

se zafr

sai-daf, dap

 

حیوان  ً (سہ کلہ دارد)

se kamar

sai-kamar

 

حیوان (موذی)

xrafstar

rafstar,

rastar

 

حیوان مادہ (برای شیر بلامعاوضہ گرفتن)

denutak

denu, deni

کردگالی دیڑو

حیوان وحشی (یکجا باورہا کہ درشکل گوناگون پیش راہرومی اید)

dat

datt

کردگالی

حیوانی کہ درزیرمین زندگی می کند)

unik

unig

کردگالی ءَ خونی از خون بمعنی زیر خانہ

 

 

 

 

 

 

 

خ

 

 

خاتمہ (انجام)

hanjamih

anjam,asar

 

خار

kimar,xar

kemar,kuntag

بلوچی و کردگالی ءَ کیمار یک کنٹگی کاہے

خار پُشت

zuzak,

zuzak

juduk,

jaduk

کردگالی

خارج

beron

beron

کردگالی ءَ درون و بیرون کارمرز بیت۔

خارِشُتر

zaz, zaz

sanz

کردگالی

خارجی

beronik,

uzdahik

berunig

 

خارج شدن

uzenihitan

uzzahi buag

 

 

خارج کردن

uzitan

”   kanag

 

خاستن

xezistan

 

خستنگ ماں کردگالی ءَ مصدر

خاشاک (نوع گیاہ )

kahrizak

kahraz

 

خاص

nam-cistik

namig

 

خاصیت

yatak,

gatisn

 

 

ً طبیعی

ristak,rastak

 

 

خاطر

dil,varom

dil, hatir

zird

 

خاطرہ

awyat

 

 

خاک

xak,gil

hak, gil

 

خاک انداز (آلہ)

bel

bel, bard

کردگالی

خاکستر

xakistar, var

is-  , pur

اِس ماںکردگالی

خاکستر (زردسرف)

kutak

gut, gustag,

kutik,kutink

 

خاکستری زنگ

atur-asturgon

herakgon

 

کردگالی اِسی رنگ

خاکی (متعلق بہ خاک)

gilen, zem-

iken

gilen, zami-

gen

 

خالص

apecak

 

 

خالق

datar, dadv,

dahik

darar,

dadvah,dahok

 

خالی

tuhik

hork

کردگالیءَ حورک

خالی کردن

pardaxtan,

unanitan

pardecag

 

خاموش شدن آتش

murtan

mirag

بلوچی و کردگالی ءَ مرگ و کشگ آچ و چراگ و بجلی ءِ توسینگ ءَ کئیت

خامہ

xamak

hamag

کردگالیءَ خامہ

خانم (زن)

nairik

niarig

 

خانہ

nman

niman,

niwan

کردگالی

 

خانگی

nmanay

katakik

niwanay

kutikig

 

کردگالی

خانہ (قسمت از خانہ کوارتر)

xanak

hanag

کردگالی ءَ خانہ گوباز ناماں کئیت چوش کہ غسل خانہ، بورچی خانہ یا خانہ نہ خانہ

خانہ (زیر خانہ)

xon

un

کردگالی ءَ خون

خانہ (برای کاروان)

sarai

sirag

 

خانہ (جاری عارضی)

man,manak,

manist

manind,mand

bunind

 

خانہ (ازچوب می سازندیا چوب وگل )

katak, dar,

kuddik, dar,

kudd

 

خانہ (ایوان شاہی)

awahan

aywan

ایوان قلات

خانہ پُر آسایش

ramisn

manisn

ramagen

manind

lamagen manind

 

خانہ خدا (کد خدا)

katak

kawda

 

خانہ داری

katak banuki

kud-banuki

کردگالی ءَ کُڈّ گودیگری

خایہ (مرد یاحیوان)

gund

gund

کردگالی

خایہ (تخم مرگ)

hayik

hayag,hayg

 

خایہ دیس (بیضوی ،تخم مرغی شکل)

hayik,des

amurg

hayag-var

 

خبر (اطلاع)

daxsak

dassag,dah

 

خبیث (دیوانہ)

gannak

gennok,

ganok

کردگالیءَ گنوک

خجل

sarmaken

sarmandagen

کردگالی

خجلت (حیا)

sarm,nang

sarm,nang

 

خدا

xvatay,

yaztan

huda,yaztan

 

خدای ثروتمند

bag

bagia

 

خدایمند (دارای صاحب وسرور)

xvatayomand

hudabund

کردگالی خداوند

خدایی

xvatayih,

baranik

hudahi(g)

bagyai

خدایی

خدمت خداپرستش

parastisn

paristist

کردگالی پرستشت

خر

xar

har, kar

 

خراب کردنی (بہ سیاہ زبانی)

murnjenitan

murjenag

 

خراب کردن (برباد کردن)

nasenitan,

nasitan

nasag,

nasenag

 

خراب کردن (بہ زور مالیدن)

obaxtan

xobasag,

gumbasag

 

خراب کردن(  ً  ً  ً)

vinastan

ginasag

ماگلی گنشاشتے ابرجان ءَ جام

خراج(  ً   ً   ً  )

sai,xavac

sar sai

کردگالی سرسایہ کہ طلاءَ گریبان دینت۔

خراسان

xvarasan

hurasan

کردگالی ءَ خراسان، بلوچستان ءِ رودراتکی کوہستان ءَ ابید مرات و نیشا پور و مردءَ گشنت

خراسانی باشند خراسان

xvarasanik

hurasanig

 

خراشیدن (یال اسب وغیرہ )

randitan

randag,

trasag

 

خرامان راہ رفتن (اسب)

camisn

camist

 

خرامیدن

camitan

camag

بلوچ ءِ بورچو کوگءَ چمان انت۔ نصیر

خرج

uzenak,

ozinak

uznag

 

خرچنگ

karcang

 

 

خُرد

xort

hort

کردگالیءَ خورت

خِرد

xrat

urut

ناہروت بلوچی کوہنیں شئیراں

خرداد (ماہ)

hardat,

harvdat

hordar

کردگالی

خردبودگی

xortakih

hortagi

کردگالی ءَ خورتی

خِرد پریشان

xvat-start

اوگانی ءَ اِستُر

خُرد کردن (کوبیدن)

kaftan,

xvastan,sudan

kuttag,xasta

kan-suda kan

کردگالی کٹنگ، خستہ، کستگ، سغنگ

خرد کردن (افسردن گیاہ)

palayitan

palarag

 

خرد شدہ (گیاہ چشک)

palayitan

palar,

palal

کردگالی پلال

خرد مند

xratomand

frazanok

varram-zanok

pirah-zanak

 

خرد مندانہ

frazanakiha

pira-zanagia

 

خُردہ

xortak,

karacak

hurtag,kala-

w-cikk

کردگالی

خوس متہر (دب اکبر)

haptokring

haftorirang

haptoen-rang

 

خرسند

xvarsand,

mahman

muhiman

 

خوفترزن (حشرہ کش)

xrafstar-gai

rastar-jan

 

خرگوش

xargos

kargosk

 

خرم

hurram,sat

hurram,sat

 

خرما

armar,

xurmak

urmak,

hurmag

 

خرمکس

kurk-magas

kurkmakisk

 

خومی

hurramih

hurrami

 

خروحشی

خروس

خردبگ (سنگ مرجان)

gur

xros, kark

sag-xruhak

gor

kurosk

marjan

 

 

سگ خوار ماں کردگالی

خُرہ

xvarr

xvarrah

 

 

خُرہ مند

farrah

xvarromand

 

 

خزانہ دار

ganjwar

ganjumdar

 

خسارت (نقصان)

vizand,

gizand,

gazind

 

خسارات (ضرورت ،کمی)

vizayih,

vizayisn

gizar,

gazar

 

خسارات آورندہ (ندیالکار)

vizandkar

gazindkar

 

خسبیدن(خاسپیدن)

xvafsitan,

xuspitan

vasfag,

vaspag

خاشنگ، خاچنگ کردگالی

خست (فردما یگی جنسین بودنی )

pinih,

az

pirri,

pirahok

 

خستگی

ranj

ranj

کردگالی

خستن

xvastan

vast kan-

خواہنگ، خواست کننگ

خستو(معرّف)

xvastuk

vastug

کردگالیءَ خواستو

خستہ

ranjak

-ranjag

 

خستہ بودن

mantan

mantag,

mandag

کردگالی ماندہ

خستہ کردن (آزاد دادن)

ranjenitan

ranjenag

 

خسرو (نام خاص)

husraw

husraw,

kusrav

 

خسیس

pen,panik

 

 

خشت

xist

hist

کردگالی ءَ خِشت

خشک

husk

husk

کردگالی خُشک

خشکاندن (اسب را)

husanitan

havasenitan

hosenag

 

خشکسالی

tang-apih

tankapi

 

خشک شدگی

hosisn

hosin,hosam

 

خشکی (خشکیدگی )

husih,

pacisn

 

 

خشکیدن

husenitan

hosenag

 

خشم

hesm,hism,

esm

 

 

خشمگین

hesmakan

hesman

 

 

خَشن(زَبر،درست)

vat-zahrak,

duz-var stug

bad-zahrag,

bevar

 

خشنود

xsnomand,

mahman

muhiman

 

خشونت

xrukih,tundih

sturgih,

 

 

خصلت

menisn,hok,

xem, gatisn

mann

 

خصلت (زنانہ)

nairikih

niarigi,niarig-

niarigiri

کردگالی نیاڑیگری ، نیاڑیی

خطر

bimm

vitang

 

 

خطرناک

purr-marg

 

 

خفاش

sapak-parr

sapcarr

 

خفتن

xuspitan,

vaspag,

 

 

xvaptan

vasfag,

 

خفتہ

xvaftak

vaptag,

vaftag,

 

خفہ

xafak

xapag,

xafag

 

خلاف (مدمقابل)

met

matt

 

خلف

naf

 

 

خلف

obatak

obadag

 

خلف

zayak

zahag,

zank

 

خلق(خُو)

hok

hu, hug

 

خلق

zayisn

zayag, zank

 

خلقت اولیہ

bunedatih

bundat

 

خلق کلی

hamak,dahisnih

hamuk dalisfi

 

خم (ضمرہ)

xumb,

xumbak

kumb

 

خنشی

xanzak

 

 

خنجر

astar

 

 

خندیدن

xandan

kandag

 

خندہ

xandak

kandag

 

خنیا (آواز،سرود)

huniyak

 

 

خنیاگر (آواز خوان)

huniyakar

 

 

خواب

xvap,xvab

vab,var

 

خوابیدن

xvafsitan,

xuspitan

vasfag,

vaspag

 

ً  (خوابینیدن)

xvapitan

vapenag

 

خوابیدہ

xuspen,

xvaftak

vaben,

vaftag-

 

خواجہ

mirak

mir, vaja

 

خوار

xvar

var

خوار ماں کردگالیءَ

خواری

xvarih,

tarih

xvari

خواری ماں کردگالیءَ

خواست

xvast,kam

kamak

vast, kim

کردگالیءَ خواست

خواستاد (خواہان خوابندہ)

xvastar

vasdar,

vazdar

 

خواستاد (خواہشمند)

nizazund

niyazbund,

nazbund

 

خواستن

xvastan

lotag,vayag

کردگالی ءَ خواہنگ مصدر

خواستاری (الخواہی)

xvadisn,

kamisn

vayag, -vahi

-kami

کردگالی ءَ استخوابی

خوان (سفرہ)

xvan

van

غریب نا بامُس خوان ءِ دِترے

خواندن

xvantan

vanag

کردگالی ءَ خواننگ

ً  (حفظ کردن)

zabayitan

izbar kan-

izda kan

 

ً (بہ توصیف)

srayitan

sarenag darag

 

خوابان (مدعی علیہ)

pasemar

padmar/

padmarok

 

pad-o-rand

janok

 

پد خلوک ماں کردگالی

ماروک ماں کردگالی

خواہر

xvahar

guhar

 

خواہش

xvasisn,

xvadisn

vahist,

vayag

کردگالیءَ خواہشت

ً (نفسانی)

kam

kam, kim

 

خوب بہ

hu,hup

veh

hub, geh

 

خوبی

huik, vehik

hupi, gehig

 

خوبی بہ خوبی

xupiha

hupiha

 

خوب (نیک)

nevak

nek

 

خوب (مردم)

nevaken

neken

 

خوب (اسب)

huvasp

hudasp

 

خوب (اندیش )

humenisn

humenitar

hudmannist

humannat

 

خوب (بہ )اندیش

veh menisnik

gehmanistig-

 

خوب (بسیار)

fra-ron

be-ron

بگ اِش گردگیں بے شون انت۔ یا گیبیںقلات بے رون انت۔ سردار چاکر خان رِند

خوب (ناخوب بسیار)

خوب ومہ

 

hu-ramak

 

-ramag

 

خوب (زیستن در طول ِسال)

salan

humanisnih

salan

hudmanagi

 

خود

xvat

vat

 

بہ خود متکی

xvatat

vat-it

 

خوددادہ

xvadat

vatdat

 

خود (کلاہ آہنی سپر)

sarvar

sarvar

چوش کہ پاذوار

خود ستا

huzvan dray-

enitar

zuwan-darra-

henok

 

خودسر

axveskar

besikar

 

خودسوزی

xvat-socisnih

vat-socistih

 

خودی ہا(خیشان)

xvatan

vatian

 

خوارک ،نام روز مقدس

xvar

vurr, burr

عاشورہءَ بلوچ بُرّ گشنت۔

خوراک وغداری کہ تقدیم ضروربامی شود

xurun

hurud

کردگالی خرود

خوراکی

xvar

var, vardin

 

خوردن

xvartan

varag

 

خوردنی

xvartik

vartagi,

vardini

 

خرش سینوی

menok

mannok vartim

 

خورشید

hvarset,

xvar

horsit, soc

خور آسانءَ بلوچ ھورآسان اورود آتک ءَ روچآسان گشنت۔ بزاں شگومی ایران

خورشید بالا

hvarset

balad

balad

 

خورہ (فرہ، فرہ دان، خوب)

xvarrah

 

 

خوردران(خورشید خوردن یعنی مغرب)

xvass,varan

 

کردگالی و اوگانی ءَ خورہ کارمرز بیت۔ (ہوردر،روچور)

 

خوش (شاد خوب)

xvass, sat,

hup

vass,sat,

hup

کردگالی ءَ ہوردران ءَ مطلب ءَ دے کی الینگ آہتہ

خورشید پایہ (جایگاہ)

hvarset balad

balad

قدءِ بُرزیءَ کردگالی و بلوچی ءَ بالاد کارمرز بیت۔

ً پیدای (طلوع خورشید)

” payak,

” petakih

payak

petagih

 

خوب آب

hu ap

vass ap

بلوچی اِسم نفی ءَ ھو کارمرز بیت چوش ناہو، تاہودہ، بے ہودہ، اناہو، کہ رندءَ انو بوتہ۔

خوش اندام

hu-karp

vass-kap

بلوچیءَ کُٹ ڈگاری اندامءَ گشنت۔

خوش حافظہ

hu-vir

vass-gir

 

خوش حال (خرم)

huram

hurrum,

ramen

رامین لس بلوچ نامے۔

خوش (درحالت قرار)

ram

ram

؎ مستیں جُڑان ءَ رام کنت۔

خوش رنگ

vahugon

vass-gonag

 

خوشحال کنندہ

ramenitar

ramendar

 

خوشحالی

ramisn

ramist,aram

 

خوش سگالی (نیک اندیش)

husikal,

huskar

husigal

vass-sigal

بلوچیءَ ایشی نفی بد شگان انت

خوش کردن

ramenitan

ramenag,

lamenag

کردگالی ءَ ماریفنگ

خوش فکر

humenisn

vasmannat,

vasmannist

تینا منتتا او بلّو بند عسے

خوش قامت

huci-hrak

vascerag

 

خوش قامت

hurustak,

hurust

vas-rustag

رست و ردوم کردگالی کارمرز بیت۔

خوش گفتار

hugowisn

vas-gwastin

 

Share on :
Share

About Administrator

Check Also

الیکشن کمیشن نے ضمنی انتخابات کا شیڈول جاری کردیا

اسلام آباد: الیکشن کمیشن نے قومی وصوبائی اسمبلیوں کی خالی نشستوں پرضمنی انتخابات کے شیڈول …

Leave a Reply

'
Share
Share
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com