Home / Archives / بلوچ راج ءِ مستریں جیڑہ ءُ آئی ءِ توجیلّ

بلوچ راج ءِ مستریں جیڑہ ءُ آئی ءِ توجیلّ

نبشتہ کار: ابدلستار بگٹی

کَسے گْوش ایت کہ بلوچ راج ءِ مستریں جیڑہ ءُ آئی ءِ اَڑ ناتِپاکی ءُ چہ یکدومی ءَ دِیر ءُ گِستائی اِنت بلے کمیں مردم زان اَنت کہ اے تیوگیں جیڑہ ءِ بُندر ءُ بُن بیھی اڑ ماتی انامت بزاں ماتی زبان ءِ یکیں نبشتہ ءِ رھبند ءِ نہ بیگ اِنت۔

البت منی ڈولیں کم زانتکار ءُ کم سَارائیں مردم ھمے گْوشت کن اَنت کہ اے چُشیں بلاھیں گپچلے وَ نہ انت کہ اے جیڑہ ءَ را ھچ توجیلّ مہ بیت۔ چوناھیگا پہ ھمک جیڑہ ءِ ھلاسی ءَ بنی آدم ءَ را کربانی دیگ لوٹ ایت ءُ اے وَ ھژدری اِنت۔

انچوشکہ اے ماں راجدپتر ءَ شَرّیں ڈولے ءَ درشان انت کہ بلوچ راج پہ ندر ءُ کربانی ءَ ھجبر پد نہ کنز اِتگ ءُ نہ پد ءَ کدی کنز ایت، آئی ءَ وتی راجی پجار ءِ رکینگ ءَ مدام سر ءُ ساھانی ندر ءُ کربانی داتگ۔ بلے پہ ماتی زبان ءِ یکیں نبشتہ ءِ رھبند ءَ چُشیں بلاھیں تَچ ءُ تاگ(کار ءُ رندگیری ) نہ بیتگ ءُ نہ ھستیں بلوچ رھشوناں اے بابت ءَ راج ءَ را ھاسیں کڈن ءُ پنت کُتگ۔

بلے داں وھدے کہ اے جیڑہ ھلاس نہ بیت ما بلوچ مدام بلوچ ماتیں ڈیھ ءِ ڈول ءَ چُنڈ چُنڈ بہ ایں چے ءَ کہ دژمناں مارا بُن ءُ بیھ ءَ چُنڈ ءُ ونڈ کتگ ءُ ھمے چمیشکا مرشی بے وسی ءَ بلوچ گوں بلوچ ءَ درآمدانی زبان ءَ ٹَوک کنگ ءَ اِنت۔

چوناھیگا اے ٹَوک ھم راست ءُ تچک اِنت کہ ما تیوگیں بلوچ راج یک نیمگے ءَ چہ رگ ءُ ابرم ءَ وتواہ ایں، ما لوٹ ایں کہ ھما ھبر ءُ توار چہ مئے دَپ ءَ در کیت ھمے ڈول ءَ نبیسّگ بہ بیت اے وَ ھچ زبان ءَ بوت نہ کنت۔

ھمک زبان اے درگت ءَ بے وس ءُ لاچار اَنت۔ اگاں ما میان اُستمانی زبان انگریزی ءَ چمشانک بِہ دے ایں گُڑا چہ گیدی ءَ چُشیں رَدیں زبان گندگ نئیت۔ آئی ءِ بے کچ ءُ کساسیں لبزاں بےتواریں آب(silent alphabeticals ) ھوار اِنت انچوش کہ “Whistle”سیٹّی ایشی ءِ توک ءَ”e” ءُ”t” ھُشک ءَ ھوار اَنت دومی باید اِنت ایشی ءَ “W”ءِ جاہ”V” بیاتکیں. ھمے پَیم ءَ گُڑا چُشیں بازیں لبزے مانین ئِے کہ وانگ ءُ گْوشگ ءَ دِگر اَنت ءُ نبیسّگ ءَ دگر اَنت انچوشکہ Future، Knowledge Psychology، Physician Nation، Center(گڈ سر ءِ”E”ھُشک ءَ ھوارین ئِے) Castle، Chemistry ھمے رنگیں لبز انگریزی ءِ زبان ءَ بے شمار ءَ مان اَنت ءُ آئی آسٹریلہ، امریکہ ءُ کینڈا ءُ انگلینڈ ءِ جتا جتائیں گالوار اَنت بلے نبشتہ رھبند اِش یکین انت۔

ھمے ڈول ءَ ھندی(“اردو” کہ من دُزّ گْوش آن ئِے چے ءَ کہ آئی ءَ بے کچ ءُ بے شماری ءَ بلوچی ءُ پارسی ءِ لبز دُزّ اِتگ انت) انگت چہ رَدی ءَ سر ریچ انت۔ انچوشکہ “تقریباََ، مثلاََ، صبح، شروع، بالکل ءُ منہ”دگہ دگہ۔ گُڑا اے لبز وانگ ءَ دگر ءُ نبیسّگ ءَ دِگر اَنت بلے بژن ءِ ٹَوک اِنت کہ اود ءَ چُشیں باوست ءُ مجگ جنگی نہ اِنت ایوک ءَ بلوچی ءِ ردی ھرچ وڑ ءَ پدر کنگی اِنت ءُ بلوچ رَد دیگی اَنت۔

بیا اِت کہ نّی ما دگنیا ءِ چہ درستاں مستریں استان روس ءِ ٹوک ءَ کار ایں۔ بلوچی زبان ءِ سے ئیں گالوار رکشانی، سلیمانی ءُ مکرانی ءِ ڈول ءَ روس ءِ ھم پنچ مستریں گالوار اَنت۔ یکے ءَ را “یورپی روسی” گْوش اَنت کہ گوریچی روس ءِ ولیکی نوّگروڈ دمگاں تاں پرم ءُ گوریچی اوُرال ءِ دمگاں اے گالوار گوشگ بیت۔ دومی زِرباری ءِ “بیلا روسی “ءُ سیمی “یوکرینی روسی”۔

پد ءَ آئی “سربیائی روسی” ءُ “کاوکاسئس” گالوار ھم ھست انت۔ بلے نبشتہ رھبد یکین اِنت گندگُش(Tv) ءِ مراگہ بہ بنت توریں ھال ءُ اھوال، توریں ھرچ وڑیں رسانکدر ، توریں کارجاہ ءُ کارگس توریں ھرچ وڑیں وانگجاہ ءُ نادراھجاہ اود ءَ یکیں نبشتہ رھبند کارمرد کنگ بیت ءُ ھمک نودربر ءُ زانتکار یکیں رھبند ءَ ھیل ءُ بلد اِنت۔

ھمے ڈول ءَ ماں گیدی ءَ بیست ءُ ھشت جاہ ءَ ونڈ ونڈ ءُ چُنڈ چُنڈیں یکیں اَرب راج کہ ھما یک دومی ءِ سر ءَ ھونیگ اَنت گْوش ئے پہ یکدومی ءِ ھونانی گُڑمبگ ءَ (گُلمبگ) ھَلاھوش اَنت۔ کَسے ءَ را سما ھست کہ ھمے نابودیں اَربانی ھم بیست ءُ پنچ گالوار اَنت ءُ چہ کُلاں مستریں گالوار ایش اِنت کہ من رِد ءِ سر ءَ دیگ ءَ آن اِش انچوشکہ
1- مسری(مصرى ءُ صعيدى)
2- زروانی ارب(Arabian Peninsula /Gulf)کہ اے گَل ءَ ھليجی ، نجدی ، اُمانی، ھجازی ھزرمی، شاھی، دوپاری، یمنی ھور اَنت
3- ھُسینی کہ الجیریا، لبییا ءُ سینیگال ءِ دمگاں
4-لیونٹن( شام، لیبنان، اُردن،پالیستین ءُ بدوی)
5- مگربی/روایرشُتی(موروکو،تونسی)
6-سوڈانی
7- بگدادی
8- أندلسی

البت پہ زبان دوستی ءَ ایشاں یک بلاھیں تپاکی یے ءُ یکمشتی یے ھست اے پہ نبشتہ رھبند ءَ یکمُشت ءُ تپاک اَنت۔ ھمک اَرب استانانی مستر ءُ بُندری شھرانی روتاک ءُ ماھتاک، شھدربرجاہ ءُ مَزن شھدربرجاہ، کارجاہ ءُ کارگساں بزاں ھمک جاہ ءَ یکیں نبشتہ رھبند ءَ منّ اَنت ءُ کارمرز ئِے کن اَنت۔

گُڑا ھمے ڈول ءَ توریں گوریچی کوریا ءُ زرباری کوریا بِہ بیت توریں بلاھیں چینی زبان کہ آئی ءِ ھم ھشت گالوار اَنت اود ءَ ھم یکیں نبشتہ رھبند اِنت۔

ھیپ ءُ بژن ءِ ٹَوک اِنت کہ ما بلوچ گوں ھمے سَے ئیں گالواراں انگت یکیں نبشتہ ءِ رھبندے سر ءَ تپاک کُت نہ کن ایں ھاسکن روایرشُتی بلوچستان ءِ سلیمانی گالواریں بلوچ کہ ما چہ یک وتگڑیں رھبندے ءَ دُچار ایں۔
چہ ھمے درستاں ڈیرہ گازی ھان ءِ لھتیں گِسر ءُ گاریں بلوچ پہ ھرچ ڈولیں کربانی ءَ ساڑی نہ اَنت
چوناھیگا گیدی ءِ بتلے”Majority is Authority” چہ گَٹ ءَ گیشتر منّگی اِنت گُڑا ھمے رِد ءَ ما گندگ ءَ ایں بلوچ راج گیشتری ءَ سید ءِ رھبد ءَ منّ ایت ءُ کارمرد ئِے کنت۔ ھاسکن مکران ءِ زبان دوستاں پہ بلوچی زبان ءِ دیمروئی ءَ سَک باز جُھد کتگ، مکران ءِ ورنائیں نودربراں پہ زبان ءِ دیمروئی ءَ بلوچی بزانت بلد ءُ کلیتک ءِ پریام اڈ اِش کتگ ءُ نوکیں ءُ پَمبکیں دَور ءَ یک بلاھیں سوبے چے ءَ کہ چہ ھمے دوئیں پریامانی سوب ءَ مرشاں بلوچ راج ماں چاگردی رسانکدر (ھاسکن پیسبُک ءُ وٹس ایپ ءِ گَلاں) بلوچی وانگ ءَ اَنت ءُ زیر دستیں راج ءِ ماتی زبان دلجمیں دیمروئی ءَ ماں روژنائیں دگ ءُ راہ ءَ جُنزان اَنت

انچوش کہ ما زان ایں رکشانی ءُ مکرانی گالواریں بلوچ ساری ءَ سید رھبند ءَ منّ اَنت ءُ کارمرد ئِے کن اَنت۔ گڑا باید اِنت کہ ما سلیمانی گالوار کنوکیں بلوچ ھم سید ءِ رھبند ءَ کارمرد کن ایں۔ چوناھا من وت بُگٹی یے آں ءُ منی لوگ ءِ مردم ءُ سْیاد وارس ھم سلیمانی گالوار گْوش انت وھدے من بلوچی وانگ ءُ نبیسّگ ءَ ھیل کتگ گڑا من زانت کہ سلیمانی گالوار ھم سید ءِ رھبند ءَ نبیسّگ بیت بس ما را کمیں کربانی ءَ ساڑی بیگی اِنت ءُ وتواہ نہ بیگی انت انچوکہ من پیسر ءَ گْوشت کہ بلوچ کدی پہ راج ءِ پائدگ ءَ کدی ندر کنگ ءَ پد نہ کنز اتگ ءُ نہ پد ءَ پد کِنز ایت۔

چوناھیگا اے ٹِوک وَ راست انت کہ ما وتواھیں سلیمانی گالواریں بلوچ پہ بلوچی زبان ءِ دیمروئی ءَ ھاسیں جُھدکار ھم نہ بیتگ ایں۔ اول ھمے وتگڑیں رھبند ءَ دُچارکپتگ ایں دومی مئے کوچگ ءُ دمگاں البت بلوچی وانوک %2 ھم نہ اَنت۔ تو گْوش ئے آرت ءِ لاپ ءَ واد ءِ کساس ءَ ھم نہ اَنت۔ من تیوگی مری بگٹی، سبی، نسیر آباد، جیکب آباد تاں راجنپور ءَ باز پٹپول کتگ بلے بلوچی وانوک کساس %2 ھم نہ بنت۔
ھبکّہ ئیں ٹَوک ایش انت کہ وانگجاھاں سرکار جِند ءِ رَدیں سْیاھگ ءِ بلوچی وانگی ھم وانینگ نہ بنت۔
بلے لھتیناں سما اوں نیست بلوچی زبان ءِ جِند چی یے۔ البت تو دو ءُ سَے نامداریں مردم ھست اَنت اگاں آیاں کَسے گْوش ایت بیا ات پہ بلوچی ءِ دیمروئی ءَ جُھد ءِ گَل ٹھین ایں گُڑا آ کودکی ءُ چُکی ٹوکاں کن اَنت۔
نیکہ وت جْوانیں وڑے ءَ پہ زگریں بلوچی ءَ جُھد کن انت ءُ نیکہ بلوچی زبان ءِ یکیں سید رھبند ءِ سر ءَ منّگ کن اَنت

اگاں مئے نبشتہ رھبند یکیں بیت گُڑا ما یکدومی ءَ جْوان پوہ ءُ سرپد بَہ ایں، یکدومی ءِ درد ءَ زان ایں ءُ یک دومی ءَ نزیک کَا ایں۔ گُڑا اے پہ بلوچ راج ءِ تپاکی ءُ یکمشتی ءَ یک اُمیتے بیت کنت ءُ دیم ءَ راج ءَ را بے کساسیں سوب ءُ دیمروئی یے رس ایت۔ گِرانیں ءُ ھاسیں گپچلانی توجیلّ ایش اِنت

اول ءَ ما سلیمانی گالواریں بلوچ دلجمی ءَ من ایں کہ اے دوازدھیں آب (ث ح خ ذ ص ض ع غ ف ق ط ظ ) بلوچی آب نہ انت۔ ما را بلوچی زگر ءُ پلگارگی اِنت ناں کہ اربی ءُ نیکہ ھندی۔

1- پہ گْوست زمانگ ءَ “گ” ءَ ما سلیمانی گالواریں بلوچ انگریزی ءِ لھتیں آبانی ڈول ءَ لھتیں جاہ بےتوار منّ ایں۔ بلے رکشانی ءُ مکرانی وتی ساری ئیں وڑ ءَ منّ انت ئِے۔ انچوشکہ👇
بیتہ= بیتگ
کتہ= کتگ
(اِد ءَ “گ” ءِ آب بےتوار انت)

ڈیرہ گازی ھان ءَ باز ھور بیتگ*

من نگن وارتگ*

تو اَلی اھمد ءِ اُشتر گار کتگ*

2 – وختے= وھدے/When
وخت= وھد ءَ ژا =چہ

ھما وھد ءَ ھور بیگ ءَ اَت واجہ تو کُج ءَ ات ئے۔
ھما وخت ءَ ھور بیگ ءَ اَت وژا تو کُج ءَ ات ئے

3- ژا = چَہ

واجہ تو چہ کُج ءَ پیداک ئے
*واژا تو ژا کُج ءَ پیداک ئے

اگاں ما سلیمانی گالوار چُشیں لھتے آبانی ندر کنگ ءَ ساڑی بِہ بَہ ایں گڑا مئے راج ءِ تیوگیں جیڑہ وت ماں وت ءَ ھلاس ءُ گار بنت۔ چوناھیگا یک زیر دستیں راجے ءِ سر ءَ چُشیں گِرانیں ساھت پہ ھیل ءُ رِداں آتکگ ءُ گْوستگ اَنت۔ باید اِنت کہ ما تیوگیں بلوچ راج پہ ماتی انامت بزاں بلوچی زبان ءِ یکیں نبشتہ رھبند ءِ سر ءَ سوڑگ بہ کن ایں ءُ یکمشت بِہ بَہ ایں۔ بلوچی زندگ بات ءُ بلوچی زبان ءِ ھمک جُھد ءِ گَل سوبین بات اَنت۔

ابدلستار بگٹی ءَ چہ بلوچستان ءِ مزن شھدربر ءَ ٹیل ءُ گیسں(Petrolium and Gas) ءَ انجینئرنگ ئے کرتگ۔ واجہ مرشاں ٹیل ءُ گیس ءِ پٹ ءُ پولی گَلاں مزنیں اُگدہ ئِے سرا کارءَ انت ءُ آ وتی دست ھورکی ءِ وھداں پہ میان اُستمانی جیڑہ ءُ جنگاں باوست ءُ درشانی کنت۔ اوگانستان، یمن، کردستان ءُ اَرب آشوب ءِ باروا وتئی ھیالانی درنگازی ءَ کنت۔

Share on :
Share

About Administrator

Check Also

انسانی حقوق کی تنظیموں کا برلن میں بلوچستان حوالے کانفرنس کے انعقاد کا اعلان

لندن: بلوچستان کے عوام کے حقوق کے تحفظ اور فروغ کے لئے کام کرنے والی …

Leave a Reply

'
Share
Share
Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com